Tải bản đầy đủ

Nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến nhu cầu nước cho nông nghiệp hệ thống thủy nông xuân thủy tỉnh nam định

LÊ NG C S N

B

GIÁO D C VÀ ÀO T O

TR

B

NG

NÔNG NGHI P VÀ PTNT

I H C THU L I

LÊ NG C S N

*

NGHIÊN C U ÁNH GIÁ NH H

LU N V N TH C S

KHÍ H U

N NHU C U N

NG C A BI N

C NÔNG NGHI P H

TH NG TH Y NÔNG XUÂN TH Y
T NH NAM

NH

*

LU N V N TH C S
(8 QUY N - M58 - 120 TRANG )

HÀ N I - 2016

Hà N i - 2016

I


B

GIÁO D C VÀ ÀO T O

TR

NG

B

NÔNG NGHI P VÀ PTNT

I H C THU L I


LÊ NG C S N

NGHIÊN C U ÁNH GIÁ NH H
KHÍ H U

N NHU C U N

NG C A BI N

C CHO NÔNG NGHI P

H TH NG TH Y NÔNG XUÂN TH Y
T NH NAM

NH

CHUYÊN NGÀNH: K THU T TÀI NGUYÊN N

C

MÃ S : 60 – 58 – 02 - 12

LU N V N TH C S

NG

IH

I

NG D N KHOA H C:
HD1 : TS NGUY N QUANG PHI
HD2 : PGS.TS TR N VI T

Hà N i 2016

N


3


L IC M

N

Sau h n 6 tháng th c hi n, d i s h ng d n t n tình c a TS. Nguy n
Quang Phi và PGS.TS.Tr n Vi t n, đ c s ng h đ ng viên c a gia đình, b n
bè, đ ng nghi p, cùng v i s n l c ph n đ u c a b n thân, tác gi đã hoàn thành
lu n v n th c s k thu t chuyên ngành K thu t Tài nguyên n c đúng th i h n và
nhi m v v i đ tài: “Nghiên c u đánh giá nh h ng c a bi n đ i khí h u đ n
nhu c u n c cho Nông nghi p h th ng th y nông Xuân Th y, t nh Nam nh”
Trong quá trình làm lu n v n, tác gi đã có c h i h c h i và tích l y thêm
đ c nhi u ki n th c và kinh nghi m quý báu ph c v cho công vi c c a mình.
Tuy nhiên do th i gian có h n, trình đ còn h n ch , s li u và công tác x lý
s li u v i kh i l ng l n nên nh ng thi u sót c a Lu n v n là không th tránh
kh i. Do đó, tác gi r t mong ti p t c nh n đ c s ch b o giúp đ c a các th y cô
giáo c ng nh nh ng ý ki n đóng góp c a b n bè và đ ng nghi p.
Qua đây tác gi xin bày t lòng kính tr ng và bi t n sâu s c t i TS. Nguy n
Quang Phi và PGS.TS. Tr n Vi t n, nh ng ng i đã tr c ti p t n tình h ng d n,
giúp đ và cung c p nh ng tài li u, nh ng thông tin c n thi t cho tác gi hoàn thành
Lu n v n này.
Tác gi xin chân thành c m n Tr ng i h c Th y l i, các th y giáo, cô
giáo Khoa K thu t Tài nguyên n c, các th y cô giáo các b môn đã truy n đ t
nh ng ki n th c chuyên môn trong su t quá trình h c t p.
Tác gi c ng xin trân tr ng c m n các c quan, đ n v đã nhi t tình giúp đ
tác gi trong quá trình đi u tra thu th p tài li u cho Lu n v n này.
Cu i cùng, tác gi xin g i l i c m n sâu s c t i gia đình, c quan, b n bè và
đ ng nghi p đã đ ng viên, giúp đ , t o đi u ki n và khích l tác gi trong su t quá
trình h c t p và hoàn thành Lu n v n.
Xin chân thành c m n./.
Hà N i, ngày 20 tháng 08 n m 2015
Tác Gi

Lê Ng c S n


B N CAM K T
Tên tác gi : Lê Ng c S n
H c viên cao h c CH22Q11
Ng

ih

ng d n: 1. TS. Nguy n Quang Phi
2. PGS.TS. Tr n Vi t n

Tên đ tài Lu n v n: “Nghiên c u đánh giá nh h
h u đ n nhu c u n
Nam

ng c a bi n đ i khí

c cho Nông nghi p h th ng th y nông Xuân Th y, t nh

nh”
Tác gi xin cam đoan đ tài Lu n v n đ

c làm d a trên các s li u, t li u

đ

c thu th p t ngu n th c t , đ

c công b trên báo cáo c a các c quan nhà

n

c…đ tính toán ra các k t qu , t đó đánh giá và đ a ra m t s nh n xét. Tác gi

không sao chép b t k m t Lu n v n ho c m t đ tài nghiên c u nào tr

c đó.

Tác gi

Lê Ng c S n


M CL C
DANH M C B NG BI U .........................................................................................
DANH M C HÌNH V ..............................................................................................
M

U .................................................................................................................... 1

1. Tính c p thi t c a đ tài ..................................................................................... 1
2. M c đích c a đ tài ............................................................................................ 2
3. Cách ti p c n và ph
4.
CH

it

ng pháp nghiên c u ...................................................... 2

ng và ph m vi nghiên c u ..................................................................... 3

NG I. T NG QUAN NGHIÊN C U .......................................................... 4

1.1. T ng quan tình hình nghiên c u

n

1.1.1. Các nghiên c u Bi n đ i khí h u

c ngoài ............................................ 4
n

c ngoài.........................................4

1.1.2. Tác đ ng c a bi n đ i khí h u đ n Nông nghi p trên th gi i ..................6
1.2. T ng quan tình hình nghiên c u trong n
1.2.1 Các nghiên c u Bi n đ i khí h u

c ................................................ 7

trong n

c ..........................................7

1.2.2. Tác đ ng c a bi n đ i khí h u đ n n n Nông nghi p Vi t Nam .............10
1.3. T ng quan v khu v c nghiên c u ............................................................... 12
1.3.1. V trí ranh gi i, đ a lý hành chính ............................................................12
1.3.2.

c đi m đ a hình ....................................................................................13

1.3.3.

c đi m đ t đai, th nh

1.3.4.

c đi m khí h u .....................................................................................14

1.3.5.

c đi m th y v n ...................................................................................16

ng ..................................................................14

1.3.6. ánh giá v đi u ki n t nhiên, nh ng m t thu n l i và khó kh n đ i v i
quy ho ch phát tri n th y l i. ............................................................................19
1.3.7. Hi n tr ng và quy ho ch phát tri n đô th . ..............................................20
1.3.8. Hi n tr ng và quy ho ch phát tri n c s h t ng. ..................................20
1.3.9. Hi n tr ng và t l t ng dân s nông thôn. ..............................................21
1.3.10. Nh ng mâu thu n và xu h

ng d ch chuy n c c u s d ng đ t trong

quá trình công nghi p hóa và n n kinh t th tr
1.3.11. Hi n tr ng công trình th y l i c p n

ct

ng. ........................................21
i ........................................22

1.4. Nh n xét chung ............................................................................................. 32
CH

NG II. C

NH H

S

KHOA H C VÀ TH C TI N TRONG NGHIÊN C U

NG C A BI N

I KHÍ H U

N NHU C U N

C CHO

NÔNG NGHI P ...................................................................................................... 34


2.1. C s khoa h c .............................................................................................. 34
2.1.1. Các y u t

nh h

ng đ n nhu c u c p n

2.1.2. Các y u t khí t

c ..........................................34

ng, th y v n ................................................................37

2.2. K ch b n bi n đ i khí h u và n
2.3. Tính toán xác đ nh nhu c u n

c bi n dâng ............................................. 38
c Nông nghi p giai đo n hi n t i và t

ng

lai. .......................................................................................................................... 41
2.3.1. Giai đo n hi n t i .....................................................................................41
2.3.2. Giai đo n t

ng lai ..................................................................................50

2.4. Tính toán cân b ng n

c cho giai đo n hi n t i và t

ng lai .................... 54

2.4.1. M c đích, ý ngh a ....................................................................................54
2.4.2. Ph

ng pháp tính t ng l

ng n

c l y qua c ng ....................................54

2.4.3. Tài li u tính toán ......................................................................................58
2.4.4. K t qu tính toán ......................................................................................59
2.5. Tính toán xác đ nh nhu c u n

c Nông nghi p giai đo n trong t

ng lai

có xét đ n y u t bi n đ i khí h u ....................................................................... 64
2.5.1. Phân tích nh h

ng c a các y u t khí t

ng đ n nhu c u n

c cho

Nông nghi p. ......................................................................................................64
2.5.2. Tính toán nhu c u n

c Nông nghi p trong t

ng lai ng v i các k ch

b n bi n đ i khí h u ...........................................................................................67
2.5.3. Tính toán cân b ng n

c c a h th ng theo các k ch b n B KH...........70

2.6. K t lu n .......................................................................................................... 72
CH

NG III.

3.1.

XU T GI I PHÁP

NG PHÓ ............................................. 73

xu t gi i pháp nh m gi m thi u nh h

ng c a B KH cho h th ng.73

3.1.1. Gi i pháp công trình ................................................................................73
3.1.2. Gi i pháp phi công trình ..........................................................................79
3.2. Phân tích, đánh giá hi u qu c a gi i pháp đ xu t. .................................. 81
3.2.1. Gi i pháp công trình ................................................................................81
3.2.2. Gi i pháp phi công trình ..........................................................................83
K T LU N VÀ KI N NGH ................................................................................ 85
TÀI LI U THAM KH O ...................................................................................... 87


DANH M C B NG BI U
B ng 1.1: Các y u t khí t

ng đ c tr ng c a vùng ................................................. 16

B ng 1.2: B ng t ng h p di n tích canh tác t ng l u v c thu c h th ng ............... 25
B ng 1.3: Phân vùng t

i h th ng th y nông Xuân Th y ...................................... 26

B ng 2.1: T l di n tích c a m t s lo i cây tr ng so v i t ng di n tích ................ 35
đ t nông nghi p trên h th ng n m 2020 .................................................................. 35
B ng 2.2: S l

ng đàn gia súc, gia c m n m 2015 và d ki n n m 2020 .............. 35

B ng 2.3: M c t ng nhi t đ trung bình (oC) so v i th i kì 1980 – 1999

vùng đ ng

b ng B c B theo k ch b n phát th i trung bình (B2) ............................................... 41
B ng 2.4: M c thay đ i l

ng m a (%) so v i th i kì 1980 – 1999

vùng đ ng

b ng B c B theo k ch b n phát th i trung bình (B2) ............................................... 41
B ng 2.5: Th i v và công th c t

i lúa v

ông xuân ........................................... 43

B ng 2.6: Th i v và công th c t

i lúa v Mùa ..................................................... 44

B ng 2.7: Th i v và công th c t

i cho l c v

B ng 2.8: Th i v và công th c t

iđ ut

ông Xuân ................................... 44

ng v thu đông ................................... 45

B ng 2.9: Các ch tiêu c lý c a đ t......................................................................... 45
B ng 2.10: Yêu c u n

c lúa V

ông Xuân........................................................... 45

B ng 2.11: Yêu c u n

c lúa V Mùa ...................................................................... 46

B ng 2.12: Yêu c u n

c cây l c ông Xuân .......................................................... 46

B ng 2.13: Yêu c u n

c cây đ u t

ng v

ông ................................................... 46

B ng 2.14: T ng h p nhu c u n

c c a t ng lo i cây tr ng theo t ng tháng .......... 46

B ng 2.15: T ng h p nhu c u n

c c a t ng lo i cây tr ng c n m........................ 46

B ng 2.16: K t qu tính toán nhu c u n
B ng 2.17: L

ng n

c, l u l

ng n

c cho ch n nuôi cho hi n t i................... 47
c c n c p cho th y s n cho ........................ 49

hi n t i ....................................................................................................................... 49
B ng 2.18:

nh m c n

B ng 2.19: L u l

ng n

c cho sinh ho t và khu công nghi p ................................ 49
c c n c p cho sinh ho t, công nghi p hi n t i .................... 50

B ng 2.20: T ng h p nhu c u n

c c a t ng lo i cây tr ng c n m........................ 51

B ng 2.21: D báo l u l

c c n c p cho ch n nuôi trong t

ng n

ng lai ............. 51


B ng 2.22: D báo l
trong t

ng n

c, l u l

ng n

c c n c p cho th y s n .................... 52

ng lai 2020 .................................................................................................. 52

B ng 2.23:

nh m c n

B ng 2.24: L u l

c cho sinh ho t và khu công nghi p ................................ 52

ng n

c c n c p cho sinh ho t, công nghi p 2020 .................... 53

B ng 2.25: Kh n ng c p n

c c a các c ng và l

ng n



c c p trong các

vùng (trong th i đo n 5 tháng) ................................................................................. 60
B ng 2.26: Cân b ng n

c t i th i đi m hi n t i (th i đo n 5 tháng) ..................... 62

B ng 2.27: Cân b ng n

c t i th i đi m t

ng lai 2020 (th i đo n 5 tháng) .......... 63

B ng 2.28: M c t ng nhi t đ trung bình n m (oC) ng v i n m 2020 ................... 64
B ng 2.29: M c thay đ i l

ng m a n m (%) ng v i n m 2020 ........................... 66

B ng 2.30: M c t ng nhi t đ trung bình (°C) so v i th i k 1980-1999

các vùng

khí h u c a Vi t Nam theo các k ch b n phát th i trung bình B2 ............................ 67
B ng 2.31: Nhi t đ vùng vào n m 2020 theo k ch b n phát th i B2 (°C): ............. 67
B ng 2.32: M c thay đ i l

ng m a (%) so v i th i k 1980-1999

các vùng khí

h u c a Vi t Nam theo các k ch b n phát th i trung bình (B2) ................................ 68
B ng 2.33: L

ng m a

vùng n m 2020 theo k ch b n phát th i B2 ..................... 68

B ng 2.34: Yêu c u n

c lúa V

ông Xuân........................................................... 69

B ng 2.35: Yêu c u n

c lúa V Mùa ...................................................................... 69

B ng 2.36: Yêu c u n

c cây l c ông Xuân .......................................................... 69

B ng 2.37: Yêu c u n

c cây đ u t

ng v

ông ................................................... 69

B ng 2.38: T ng h p nhu c u n

c c a t ng lo i cây tr ng theo t ng tháng .......... 69

B ng 2.39: T ng h p nhu c u n

c c a t ng lo i cây tr ng c n m........................ 70

B ng 2.40: Cân b ng n

c t i th i đi m t

ng lai 2020 có xét đ n bi n đ i khí h u .... 71

B ng 3.1: B ng t ng h p các công trình t i đ u m i xây m i ................................. 76
B ng 3.2: B ng t ng h p các công trình t i đ u m i c n nâng c p ......................... 76
B¶ng 3.3: Tæng hîp h¹ng môc kiªn cè hãa kªnh tíi cÊp 1, 2 ................................... 78


DANH M C HÌNH V
Hình 1-1: B n đ h th ng th y nông Xuân Th y.................................................... 23
Hình 1-2: S đ phân vùng t

i h th ng th y nông Xuân Th y ............................ 26

Hình 1-3: Hi n tr ng c ng Ngô

ng ...................................................................... 30

Hình 2 – 1:

ng t n su t lý lu n m a n m ng v i t n su t 85% ........................ 38

Hình 2 - 2:

ng m c n

c t i c ng l y n

c trên tri n sông H ng .................... 55


1

M

U

1. Tính c p thi t c a đ tài
Bi n đ i khí h u đ c coi là có tác đ ng m nh m đ i v i n n nông nghi p.
Các nhà khoa h c cho r ng các hi n t ng khí h u c c đoan v i t n su t và c ng
đ ngày càng t ng đã x y ra trên h u h t các vùng mi n c a Vi t Nam đ u do
nguyên nhân c a Bi n đ i khí h u. Hi n t ng t ng nhi t đ toàn c u có tác
đ ng l n đ i v i s b c h i, đi u đó nh h ng đ n l u tr n c trong khí
quy n và do đó c ng nh h ng đ n c ng đ , t n su t và c ng đ m a c ng
nh s phân ph i m a theo mùa và vùng đ a lý c ng nh s bi n thiên hàng
n m c a nó. Do đó trong quá trình ra quy t đ nh, các nhà qu n lý th y l i đ c
bi t ph i đ i m t v i thách th c trong vi c k t h p tính không ch c ch n các tác
đ ng bi n thiên c a khí h u và bi n đ i khí h u đ thích ng. i m m u ch t là
các v n đ th c t h s ph i đ i m t (hi n t i và t ng lai) trong l nh v c th y
l i ph c v cho nông nghi p. Hi n t ng bi n đ i khí h u có th hi u đ c b ng
cách đánh giá hi n tr ng khí h u (quá kh đ n hi n t i) đ xem xét các tác đ ng
c a nó đ n s phát tri n trong t ng lai, bao g m c nh ng thay đ i t t và đ t
ng t đ n nhu c u t i .
H th ng thu l i Xuân Thu n m phía Nam t nh Nam nh, gi i h n b i
sông Ninh C
phía tây, sông H ng phía b c, t nh l 51B và sông Sò phía tây
nam, g m 39 xã và 3 th tr n c a hai huy n Xuân Tr ng và Giao Thu . T ng di n
tích t nhiên 35.376,62 ha trong đó đ t nông nghi p có kho ng 20.902,5 ha.
Toàn b h th ng đ u s d ng t i t ch y nên ph thu c nhi u vào thiên
nhiên. Ngu n n c t i chính c a h th ng là sông H ng và sông Ninh C . ây là
hai con sông có ngu n n c t i r t d i dào và thu n l i, đ ng th i là ngu n phù sa
vô t n b sung ch t màu cho đ ng ru ng, tuy nhiên hi n nay ngu n n c l y đ c
trên sông Ninh C khá ít do hi n t ng b i l ng c a vào sông Ninh. c bi t hi n
nay do nh h ng c a n c bi n dâng nên m n xâm nh p vào 30 km k t c a Ba
L t, làm cho s gi m c a c ng l y n c ph c v t i t sông H ng không đ c
nh tr c.
Do nh h ng c a bi n đ i khí h u toàn c u , trong nh ng n m g n đây đ c
bi t vào th i đi m v ông Xuân, m c n c và l u l ng trên các tri n sông xu ng
r t th p, m n ti n sâu vào các c a sông, n ng đ m n t ng m nh, s c ng và s gi
m c ng l y n c gi m, m c dù m t s th i đi m m c n c đ m b o nh ng n c
có đ m n cao nên các c ng không th m l y n c. Hi n nay do thay đ i c c u


2
cây tr ng, gi ng lúa ng n cây, ng n ngày nên kh n ng t i tiêu c ng thay đ i, kh
n ng ch u ng p kém h n tr c. M t s công trình đ u m i đã b xu ng c p nghiêm
tr ng nh ng không đ c s a ch a nâng c p k p th i và tri t đ , vì v y hi u qu c p
n c b h n ch , nh t là khi dòng ch y sông H ng xu ng th p v mùa c n. Vì v y
nh h ng r t l n đ n s n xu t và phát tri n nông nghi p c a h th ng.
Tr c nh ng th c tr ng và bi n đ ng th i ti t khó l ng nh v y, v n đ đ t
ra là chúng ta ph i đánh giá đ c nh ng nh h ng c a B KH, đ ng th i ph i có
k ho ch dài h n nh m tr c h t là phòng ng a, gi m thi u các thiên tai, l l t sau
đó là có bi n pháp ng phó k p th i tr giúp ngành nông nghi p c a vùng kh c ph c
các nh h ng c a B KH.
Chính vì v y, đ tài : “Nghiên c u đánh giá nh h ng c a Bi n đ i khí
h u đ n nhu c u n c cho Nông nghi p h th ng th y nông Xuân Th y, t nh
Nam nh” s t p trung gi i quy t đ c m t ph n các v n đ nêu trên. Vi c nghiên
c u nh h ng c a B KH t i nhu c u n c cho Nông nghi p có ý ngh a r t l n đ i
v i h th ng th y nông Xuân Th y. V i k t qu c a lu n v n, chúng ta s có bi n
pháp, k ho ch c th cho ngành s n xu t nông nghi p, ch đ ng tr c nh ng nh
h ng c a B KH hi n nay c ng nh các k ch b n B KH trong t ng lai.
2. M c đích c a đ tài
- ánh giá đ c nh h ng c a B KH đ n nhu c u n c cho Nông nghi p
h th ng th y nông Xuân Th y hi n t i và ng v i các k ch b n B KH khác nhau
trong t ng lai.
xu t các gi i pháp nh m gi m thi u nh h ng c a B KH đ n nhu c u
n c cho Nông nghi p h th ng th y nông Xuân Th y, t nh Nam nh.
3. Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u
* Cách ti p c n:
- Ti p c n t ng h p và liên ngành: D a trên đ nh h ng Phát tri n kinh t xã
h i c a khu v c h th ng th y nông Xuân Th y, hi n tr ng và đ nh h ng phát
tri n kinh t các ngành t đó rút ra các gi i pháp công trình và phi công trình phù
h p.
- Ti p c n k th a: C ng đã có m t s các d án quy ho ch, các quy ho ch
v tài nguyên n c, các đ tài nghiên c u, đánh giá kh n ng và hi n tr ng s d ng
n c trên l u v c. Vi c k th a có ch n l c các k t qu nghiên c u này s giúp đ
tài có đ nh h ng gi i quy t v n đ m t cách khoa h c h n.
- Ti p c n th c ti n: Ti n hành kh o sát th c đ a, t ng h p s li u nh m n m
rõ chi ti t hi n tr ng và đ nh h ng phát tri n kinh t - xã h i c a vùng, hi n tr ng
khai thác s d ng n c, hi n tr ng công trình th y l i, các nh h ng c a công
trình th y l i và vi c chuy n n c đ n ngu n n c c p cho các h dùng n c.


3
* Ph

ng pháp nghiên c u
- Ph ng pháp nghiên c u lý thuy t, k th a: d a trên vi c nghiên c u các
tài li u, v n b n lý lu n và k th a các tài li u, các k t qu tính toán c a các nghiên
c u đã th c hi n trên đ a bàn vùng nghiên c u. Vi c k th a có ch n l c các k t qu
nghiên c u s giúp đ tài có đ nh h ng gi i quy t v n đ m t các khoa h c h n.
Áp d ng trong nghiên c u đánh giá nh h ng đ n nhu c u n c, và tính toán cân
b ng n c cho vùng nghiên c u.
- Ph ng pháp đi u tra, thu th p: đi u tra th c t , thu th p s li u v đi u
ki n t nhiên, kinh t , xã h i; tài li u khí t ng, thu v n và k ch b n B KH c a h
th ng th y nông Xuân Th y.
- Ph ng pháp ng d ng mô hình hi n đ i: ng d ng các mô hình, công c
tiên ti n ph c v tính toán nh mô hình toán CROPWAT giúp tính toán nhu c u
n c c a các lo i cây tr ng trong vùng nghiên c u hi n t i, t ng lai có xét đ n
y u t bi n đ i khí h u.
- Ph ng pháp th ng kê, phân tích t ng h p, x lý s li u: Th ng kê các s
li u, d li u liên quan, phân tích k t qu tính toán… Áp d ng trong đánh giá nhu
c u n c, kh n ng đáp ng c a ngu n n c, tác đ ng c a vi c khai thác ngu n
n c…
4.

i t ng và ph m vi nghiên c u
i t ng nghiên c u: Nghiên c u xác đ nh nhu c u n c cho Nông
nghi p h th ng th y nông Xuân Th y trong hi n t i, và trong t ng lai có xét đ n
y u t bi n đ i khí h u.
- Ph m vi nghiên c u: là các c s khoa h c và th c ti n trong nghiên c u
nh h ng c a bi n đ i khí h u đ n nhu c u n c cho Nông nghi p h th ng th y
nông Xuân Th y, làm gi m nh h ng c a bi n đ i khí h u đ n nhu c u n c cho
Nông nghi p.


4

CH
NG I
T NG QUAN NGHIÊN C U
1.1. T ng quan tình hình nghiên c u
1.1.1. Các nghiên c u Bi n đ i khí h u

n

c ngoài
n

c ngoài

Hi n nay khái ni m “bi n đ i khí h u” và s nóng lên toàn c u không còn xa
l n a, ng c l i nó đ c nhìn nh n nh là s ti m n c a nhi u nguy c do h u
qu tác đ ng c a nó. Nhi t đ toàn c u gia t ng cùng v i s thay đ i trong phân b
n ng l ng trên b m t Trái đ t và b u khí quy n đã d n đ n s bi n đ i c a các h
th ng hoàn l u khí quy n và đ i d ng mà h u qu c a nó là s bi n đ i các c c tr
th i ti t và khí h u. Nhi u b ng ch ng đã ch ng t r ng, thiên tai và các hi n t ng
c c đoan có ngu n g c khí t ng ngày càng gia t ng nhi u vùng trên Trái đ t mà
nguyên nhân c a nó là do s bi n đ i b t th ng c a các hi n t ng th i ti t, khí
h u c c đoan. i u đó đã thu hút s quan tâm nghiên c u c a c ng đ ng các nhà
khoa h c trên th gi i. M t cách t ng đ i có th phân chia các công trình nghiên
c u này thành ba h ng:
Nghiên c u xu th bi n đ i và tính bi n đ ng c a các hi n t ng th i ti t
và khí h u c c đoan trong m i liên h v i s bi n d i khí h u d a trên s li u quan
tr c t m ng l i tr m khí t ng.
Nghiên c u ng d ng các mô hình khí h u toàn c u và khu v c đ mô
ph ng khí h u hi n t i, qua đó đánh giá kh n ng n m b t các hi n t ng khí h u
c c đoan c a các mô hình.
Nghiên c u d báo h n mùa (season forecasting) và d tính (projection)
kh n ng xu t hi n các hi n t ng khí h u c c đoan trong t ng lai v i các qui mô
th i gian khác nhau.
Xét trên quy mô toàn c u, s ngày đông giá gi m đi h u kh p các vùng v
đ trung bình, s ngày c c nóng (10% s ngày ho c đêm nóng nh t) t ng lên và s
ngày c c l nh (10% s ngày ho c đêm l nh nh t) gi m đi. Nhi u b ng ch ng đã
ch ng t t n su t và th i gian ho t đ ng c a sóng nóng t ng lên nhi u đ a ph ng
khác nhau nh t là th i k đ u c a n a cu i th k 20. Hi n t ng ENSO và tính dao
đ ng th p k đ c cho là nguyên nhân gây nên s bi n đ ng trong s l ng xoáy
thu n nhi t đ i, d n đ n s phân b l i s l ng và qu đ o c a chúng. Ch ng h n,
trong th i k 1995 – 2005 đã có 9 n m trong đó s l ng bão B c i Tây D ng
đã v t quá chu n so v i th i k 1981 – 2000. H n hán n ng h n và kéo dài h n đã
đ c quan tr c th y trên nhi u vùng khác nhau v i ph m vi r ng l n h n, đ c bi t
các vùng nhi t đ i và c n nhi t đ i t sau nh ng n m 1970. N n nhi t đ cao và
giáng th y gi m trên các vùng l c đ a là m t trong nh ng nguyên nhân c a hi n
t ng này.


5
M c dù r t khó kh n đ đánh giá s bi n đ i và xu th c a nh ng c c tr khí
h u, Kattenberg và c ng s (1996) đã kêt lu n r ng xu th m lên s d n đ n làm
t ng nh ng hi n t ng liên quan đ n nhi t đ cao trong th i k mùa hè và làm gi m
nh ng hi n t ng lên quan đ n nhi t đ th p trong nh ng ngày mùa đông. Tuy
nhiên, s t ng lên c a các c c tr nhi t đ là khác nhau đ i v i t ng khu v c.
Bonsal va c ng s (2001) đã phân tích s bi n đ i theo không gian và th i gian c a
nhi t đ c c tr Canada trong th i k 1950 – 1998 và th y r ng có s khác bi t
l n gi a các khu v c theo mùa. Theo Manton và c ng s (2001) có s t ng lên đáng
k c a nh ng ngày nóng, đêm m và gi m đi đáng k c a nh ng ngày l nh, đêm
l nh k t n m 1961 trên khu v c Nam Á và Nam Thái Bình D ng.
Liên quan t i bài toán bi n đ i khí h u, nhi u nghiên c u đã k t h p mô hình
khí h u toàn c u v i các mô hình th y v n quy mô l n. Feddes và c ng s (1989)
đã đ c p đ n kh n ng s d ng mô hình khí quy n – cây tr ng – n c – đ t 1 chi u
nh m t c s cho vi c thông s hóa trong các mô hình th y v n. V i cách ti p c n
này, mô hình th y v n đ c xây d ng có th phù h p v i quy mô l i c a mô hình
khí h u toàn c u (30x30km), khác m t cách c b n so v i quy mô l i đ c s
d ng trong đa s các mô hình th y v n hi n t i. Nó cho phép th hi n quá trình
t ng tác gi a khí t ng và th y v n, d n t i k t qu tính toán các đ c tr ng khí
h u và th y v n đáng tin c y h n. Tuy nhiên, đ th c hi n bài toán hi u ch nh và
các thông s là nh ng hàm ch a bi t c a khí h u, đ t, th c v t, đ a lý, s d ng đ t
và đ a m o nên kh i l ng d li u đ c yêu c u là r t l n. H ng ti p c n này
không th th c hi n cho các l u v c quy mô nh vì đ phân gi i l i thô. Vì th ,
các mô hình th y v n quy mô d i l i v n c n thi t đ gi i quy t bài toán bi n đ i
khí h u liên quan đ n các hi n t ng th y v n trên quy mô nh .
M t s nghiên c u thông qua phân tích s bi n đ i trong th i gian dài c a s
li u th y v n và khí t ng quan tr c đ đánh giá tác đ ng bi n đ i khí h u. Labat D.
và c ng s (2004), t p trung vào tác đ ng c a bi n đ i khí h u lên vòng tu n hoàn
th y v n trên quy mô toàn c u, d a trên d li u quan tr c ch ng minh m i liên k t
gi a hi n t ng m lên và s gia t ng c a vòng tu n hoàn th y v n trên toàn c u.
M c dù đã cung c p m t cái nhìn t ng quan v xu h ng bi n đ i dòng ch y toàn
c u, dòng 14 ch y t ng 4% v i 1oC t ng lên c a nhi t đ ; th c t ph n l n các
nghiên c u theo h ng này l i đ c th c hi n trên quy mô khu v c, vì th v n đ
c n chu i s li u dài và t ng đ i đ y đ là b c thi t. H ng ti p c n này có kh
n ng cung c p nh ng thông tin h u ích v các đ c tính th y v n trong đi u ki n khí
h u t ng lai.
Trong nghiên c u c a Andersen H.E. và các c ng s , s d ng d li u bi n
đ i khí h u đ c d đoán b ng mô hình ECHAM4/OPYC và đ c chi ti t hóa đ ng
l c b ng mô hình khí h u khu v c HIRHAM v i đ phân gi i l i 25 km và s
d ng s li u này làm đ u vào 15 cho mô hình th y v n Mike 11 – TRANS v i c


6
g ng c i thi n k t qu t mô hình khí h u khu v c b ng h s t l thay đ i giá tr
m a, nhi t đ và b c h i theo tháng. M c dù nghiên c u có đ c p đ n giá tr c c
đoan, nh ng ch m i d ng l i dòng ch y trung bình mùa l và mùa ki t. Ngoài ra
còn dùng ch s dòng ch y c s và th y xu h ng t ng dòng ch y l và gi m dòng
ch y ki t m c dù n c ng m v n gi xu h ng t ng.
1.1.2. Tác đ ng c a bi n đ i khí h u đ n Nông nghi p trên th gi i
Bi n đ i khí h u đang là m t hi m h a nghiêm tr ng đ i v i toàn th nhân
lo i, nh t là nh ng ng i nghèo - nh ng ng i không gây ra bi n đ i khí h u nh ng
l i là đ i t ng đ u tiên ph i ch u nh ng thi t h i nghiêm tr ng nh t. Bi n đ i khí
h u tác đ ng t i môi tr ng toàn c u nh ng rõ r t nh t là t i đ i s ng dân c , h y
ho i s n xu t nông nghi p và làm suy thoái đa d ng sinh h c và tài nguyên n c.
Theo báo cáo đánh giá l n th t c a IPCC thì các hi n t ng th i ti t c c đoan
đang có khuynh h ng t ng lên m t cách đáng k v c c ng đ và t n xu t, nh
h ng nghiêm tr ng đ n h u h t các qu c gia trên th gi i.
Cây tr ng Hoa K r t quan tr ng cho vi c cung c p th c ph m n i đ a và
kh p n i trên th gi i. Xu t kh u c a M cung c p h n 30% t t c lúa mì, ngô, và
lúa g o trên th tr ng toàn c u. Nh ng thay đ i v nhi t đ , l ng carbon dioxide
(CO2), và t n s , c ng đ c a th i ti t kh c c c đoan có th có tác đ ng đáng k
đ n n ng su t cây tr ng. Nhi t đ c c cao và l ng m a t ng lên có th ng n ch n
các lo i cây tr ng phát tri n. Th i ti t c c đoan, đ c bi t là l l t và h n hán có th
gây h i cho cây tr ng, gi m s n l ng. Ví d , trong n m 2008, sông Mississippi
tràn ng p tr c giai đo n thu ho ch c a nhi u lo i cây tr ng, gây thi t h i c tính
kho ng 8 t USD cho nông dân.
M ngành th y s n đánh b t ho c thu ho ch 5.000.000 t n cá và tôm, cua,
sò, h n m i n m. Nh ng lo i th y s n này đóng góp h n 1,4 t USD cho n n kinh
t hàng n m (nh n m 2007). Nhi u nhà th y s n đã ph i đ i m t v i nhi u áp l c,
bao g m c đánh b t quá m c và ô nhi m ngu n n c. Bi n đ i khí h u có th làm
tr m tr ng thêm nh ng c ng th ng này.
c bi t, s thay đ i nhi t đ có th d n
đ n tác đ ng đáng k .
S bi n đ ng c a nhi u loài cá và các loài đ ng v t có v có th thay đ i.
Nhi u loài sinh v t bi n có ph m vi nhi t đ nh t đ nh mà đó chúng có th s ng
sót. Ví d , cá tuy t
B c
i Tây D ng yêu c u nhi t đ n c d i 54°F
o
o
(100 F=37.8 C). Ngay c n c d i đáy bi n nhi t đ trên 47°F có th làm gi m
kh n ng sinh s n và cá tuy t con đ t n t i. Trong th k này, nhi t đ trong khu
v c có kh n ng s v t quá c hai ng ng.
M t s b nh nh h ng đ n đ i s ng th y sinh có th tr nên ph bi n h n
trong n c m. Ví d , mi n nam New England, s n l ng đánh b t tôm hùm đã
gi m đáng k . Vi khu n ngoài v nh y c m v i nhi t đ có th gây ra ch t hàng lo t
đã d n đ n s suy gi m. Thay đ i v nhi t đ và mùa có th nh h ng đ n th i


7
gian sinh s n và di c . Nhi u b c trong vòng đ i c a m t đ ng v t th y s n đ c
đi u khi n b i nhi t đ và thay đ i c a các mùa. Ví d , Tây B c m h n nhi t đ
c a n c có th nh h ng đ n vòng đ i c a cá h i và t ng kh n ng gây b nh. K t
h p v i các tác đ ng khí h u khác, nh ng hi u ng này đ c d đoán s d n đ n s
suy gi m l n trong các qu n th cá h i.
Theo “T p chí Kinh t châu Phi” (Journal of African Economies) Malawi,
n c đang phát tri n phía nam châu Phi ch y u d a vào nông nghi p, và là n c
đ ng th 7 trong top 10 n c ch u nh h ng n ng n nh t do bi n đ i khí h u,
đang gánh ch u m i nguy tr c nh ng đ t h n hán di n ra t n su t dày đ c h n và
kh c nghi t h n. Malawi đã h ng ch u 2 đ t h n hán nghiêm tr ng trong 20 n m
qua và m t đ t khô h n kéo dài trong n m 2004. N ng su t nông nghi p c a n c
này c ng gi m sút đáng k và c s h t ng đ ng xá có th b h h i nghiêm tr ng
trong 30 n m t i n u phát th i CO2 toàn c u ti p t c t ng.
Theo Ngân hàng Phát tri n Th gi i (WDB), ba ngành ch ch t c a Fiji đang
ch u m i nguy t hi n t ng m lên toàn c u – đánh b t th y s n, xu t kh u đ ng
và du l ch, Trong báo cáo n m 2013, WDB cho bi t “Trong vi n c nh phát th i khí
hi u ng nhà kính m c trung bình, nhi t đ t i Fiji có th t ng thêm 2-3 đ C vào
n m 2070, d n đ n s s t gi m s n l ng mùa v ph thu c vào l ng m a, s n
l ng đánh b t th y s n gi m, di n tích san hô m t màu ngày m t t ng và l ng
khách du l ch gi m m nh”. c bi t, WDB d báo n ng su t mía đ ng c a Fiji s
gi m 7-21% vào n m 2070....
T ng th ng M Barack Obama đã đ a v n đ bi n đ i khí h u vào ch ng
trình ngh s toàn c u h i tháng tr c v i đ xu t chính ph s cung c p kho n tín
d ng 4 t USD cho các d án phòng tránh và c t gi m khí phát th i gây hi u ng
nhà kính.
ng thái này ph n ánh s th a nh n c a Washington và các n c khác trên
th gi i r ng hi n t ng nóng lên toàn c u đang di n ra và s c n tr t ng tr ng
kinh t tr phi có bi n pháp gi i quy t. T ch c H p tác và Phát tri n Kinh t
(OECD) d báo thi t h i hàng n m do bi n đ i khí h u có th lên đ n 1,5-4,8% kinh
t toàn c u vào cu i th k này.
1.2. T ng quan tình hình nghiên c u trong n
1.2.1 Các nghiên c u Bi n đ i khí h u

trong n

c
c

Vi t Nam v i h n 3000 km b bi n, n m trong khu v c châu Á gió mùa,
hàng n m ph i đ i m t v i s ho t đ ng c a bão, xoáy thu n nhi t đ i trên khu v c
Tây b c Thái Bình d ng và bi n ông, ch u tác đ ng c a nhi u lo i hình th th i
ti t ph c t p. Các hi n t ng thiên tai khí t ng x y ra h u nh quanh n m và trên
kh p m i mi n lãnh th . B KH và n c bi n dâng d ng nh đã có nh ng tác


8
đ ng tiêu c c đ n nhi u l nh v c t nhiên, kinh t , xã h i, môi tr ng. Làm rõ đ c
khí h u Vi t Nam đã và s bi n đ i nh th nào, t đó đánh giá đ c tác đ ng c a
B KH làm c s cho vi c đ ra các gi i pháp, chi n l c và k ho ch thích ng v i
B KH và gi m thi u B KH s góp ph n ph c v phát tri n b n v ng đ t n c.
Nghiên c u B KH Vi t Nam đã đ c ti n hành t nh ng th p niên 90 c a
th k tr c b i các nhà khoa h c đ u ngành nh GS. Nguy n
c Ng , GS.
Nguy n Tr ng Hi u. Tuy nhiên, v n đ này ch th c s đ c quan tâm chú ý t sau
n m 2000 đ c bi t t n m 2008 đ n nay. Các công trình nghiên c u c ng đã d n
d n đi vào chi u sâu v b n ch t v t lý và nh ng b ng ch ng c a s B KH. K t
qu c a nh ng nghiên c u này cho th y khí h u Vi t Nam đã có nh ng d u hi u
bi n đ i rõ r t. Trong 50 n m qua, nhi t đ trung bình n m t ng kho ng 0.5ºC trên
ph m vi c n c và l ng m a có xu h ng gi m phía B c và t ng phía Nam
lãnh th . M c dù v y, nói chung trong các công trình này ph ng pháp đ nh n
đ c k t qu ch a đ c nêu c th , c ng nh ch a có ki m nghi m th ng kê.
V s bi n đ i c a các y u t và hi n t ng khí h u c c đoan, t nh ng k t
qu nghiên c u, có th rút ra m t s nh n đ nh nh sau:
Nhi t đ c c đ i (Tx) trên toàn Vi t Nam nhìn chung có xu th t ng, đi n
hình là vùng Tây B c và vùng B c Trung B .
Nhi t đ c c ti u (Tm) c ng có xu th t ng nh ng v i t c đ nhanh h n
nhi u so v i Tx và phù h p v i xu th chung c a bi n đ i khí h u toàn c u.
Phù h p v i s gia t ng c a nhi t đ c c đ i và c c ti u, s ngày n ng
nóng có xu th t ng lên và s ngày rét đ m có xu th gi m đi các vùng khí h u.
m t ng đ i c c ti u có xu th t ng lên trên t t c các vùng khí h u
nh t là trong th i k 1961-1990.
L ng m a ngày c c đ i t ng lên h u h t các vùng khí h u, nh t là trong
nh ng n m g n đây. S ngày m a l n c ng có xu th t ng lên t ng ng và bi n
đ ng m nh, nh t là khu v c Mi n Trung.
H n hán, bao g m h n tháng và h n mùa có xu th t ng nh ng v i m c đ
không đ ng đ u gi a các vùng và gi a các n i trong t ng vùng khí h u.
T n s bão trên Bi n ông có d u hi u t ng lên trên các vùng bi n phía
nam. T n s bão trên vùng b bi n Vi t Nam c ng có xu th t ng lên, nh t là trên
d i b bi n B c B , Thanh Ngh T nh và Nam Trung B .
T c đ gió c c đ i không th hi n xu th rõ ràng và không nh t quán gi a
các vùng khí h u.
Trong nghiên c u đánh giá B KH, Vi t Nam c ng đã có nh ng h p tác ch t
ch v i các nhà khoa h c c a nhi u n c, trong đó có th k đ n v ng qu c Anh,
Na Uy, an M ch, Australia, Nh t B n, C ng hòa Liên bang
c,… Thông qua
nh ng h p tác đó phía Vi t Nam đã nh n đ c s h tr , giúp đ v k thu t,
chuy n giao công ngh , đ c cung c p mô hình, và s li u toàn c u ph c v nghiên


9
c u mô ph ng khí h u khu v c và xây d ng các k ch b n B KH cho Vi t Nam.
Ch ng h n, hi n t i các nhà khoa h c c a CSIRO (Commonwealth Scientific and
Industrial Research Organisation), Australia đang h p tác ch t ch v i các nhà khoa
h c c a Vi n Khoa h c Khí t ng Thu v n và Môi tr ng (Vi n KTTV) và
Tr ng i h c Khoa h c T nhiên Hà N i ( HKHTN HN) trong d án “D tính
B KH phân gi i cao cho Vi t Nam” d a trên các s n ph m d tính khí h u m i
nh t c a các mô hình toàn c u t d án “so sánh đa mô hình khí h u” CMIP5
(Climate Model Intercomparison Project 5).
G n đây h n và d i hình th c khác, vào tháng 8/2012 t i Tr ng
HKHTN HN, m t s nhà khoa h c trong khu v c ông Nam Á – các n c đang
phát tri n, trong đó Vi t Nam đóng vai trò ch ch t, đã đ a ra “sáng ki n khí h u
khu v c ông Nam Á” SEARCI (SouthEast Asia Regional Climate Initiative) nh m
thúc đ y m nh m h n n a s h p tác sâu r ng trong khu v c.
Các k ch b n B KH c a Vi t Nam đã đ c công b . Khách quan mà nói,
các k ch b n này m i ch d a trên m t l ng thông tin ít i nh n đ c t vi c h qui
mô th ng kê (là chính) và 1-2 mô hình đ ng l c. Do đó, ch c ch n còn ti m n tính
b t đ nh cao, ngh a là ch a b o đ m đ y đ c s khoa h c đ d a vào đó mà đánh
giá tác đ ng c a B KH. y là m t thách th c l n mà chúng ta đang ph i đ i m t.
B i v y, đ gi m b t tính b t đ nh, v i cùng m t k ch b n phát th i, s n
ph m d tính c a nhi u mô hình khác nhau đ c s d ng đ xây d ng các k ch b n
B KH. Vi c s d ng t h p (ensemble) các mô hình quy mô toàn c u và khu v c
đã đ c tri n khai t i nhi u trung tâm tính toán c ng nh nhi u khu v c trên th
gi i các quy mô th i gian t mùa đ n nhi u n m và th k . Cách ti p c n t h p
có nhi u u đi m nh ng l i r t ph thu c vào n ng l c tính toán c a h th ng máy
tính c ng nh đòi h i s đ u t theo chi u sâu v nhân l c và thi t b . i u này lý
gi i vi c h u nh ch a có m t ch ng trình t h p nhi u mô hình nào đ c th c
hi n đ xây d ng các k ch b n B KH c ng nh
c l ng đ b t đ nh c a các mô
hình s
khu v c ông Nam Á, m c dù v n đ này đã đ c ng d ng r ng rãi trên
th gi i.
Vi t Nam vi c s d ng ph ng pháp t h p trong vi c xây d ng các k ch
b n B KH h u nh v n còn m i m . Vi c xây d ng m t h th ng t h p d tính
khí h u đòi h i ph i có h th ng máy tính m nh và ph i ti n hành m t kh i l ng
tính toán kh ng l . M t trong nh ng h th ng nh v y đã đ c xây d ng và hi n
đang đ c v n hành t i B môn Khí t ng, Tr ng
i h c Khoa h c T nhiên,
i h c Qu c gia Hà N i.
n c ta, m c dù đã có khá nhi u các công trình nghiên c u, ho c d i
d ng các đ tài, d án trong n c và h p tác qu c t , ho c d i d ng các nhi m v
th ng xuyên c a m t s c quan, t ch c có liên quan. Tuy nhiên các k t qu nh n
đ c v n còn khá khiêm t n và thi u tính h th ng. H n ch l n nh t có th nói v i


10
các công trình này là tính ph bi n v m t truy n thông c a chúng. Nhi u công trình
sau khi nghiên c u không đ c công b m t cách r ng rãi, ho c không đ c đ ng
t i d i d ng các bài báo khoa h c, mà ch dành đ l u hành n i b trong các c
quan, t ch c ch qu n d n đ n tình tr ng thi u thông tin đ i v i nh ng ng i
mu n quan tâm, và tình tr ng thi u tính k th a, ch ng chéo v n i dung gi a các
công trình.
(Ngu n: P.V. Tân, N. . Thành / T p chí Khoa h c HQGHN, Các Khoa h c Trái
đ t và Môi tr ng, T p 29, S 2 (2013) 42-55)
1.2.2. Tác đ ng c a bi n đ i khí h u đ n n n Nông nghi p Vi t Nam
D a theo Báo cáo đánh giá tác đ ng c a m c n c bi n dâng đ i v i 84
n c đang phát tri n đ c công b b i Ngân hàng Th gi i (WB), Vi t Nam là m t
trong n m n c s b nh h ng nghiêm tr ng c a BÐKH và n c bi n dâng, trong
đó vùng đ ng b ng sông H ng và sông C u Long b ng p chìm n ng nh t, và Nông
nghi p Vi t Nam s là ngành ch u nh h ng n ng n nh t t Bi n đ i khí h u.
H u h t các d báo đ u cho th y, đ n n m 2100, v a lúa đ ng b ng sông
C u Long có nguy c m t đi 7,6 tri u t n/n m, t ng đ ng v i 40,52% t ng s n
l ng lúa c a c vùng, do tác đ ng c a B KH.
Ngành tr ng tr t s là ngành ch u nh h ng n ng n nh t.. Nhi t đ c c cao
và l ng m a t ng lên có th ng n ch n các lo i cây tr ng phát tri n. Th i ti t c c
đoan, đ c bi t là l l t và h n hán có th gây h i cho cây tr ng, gi m s n l ng ,
t ng s n l ng s n xu t t tr ng tr t có th gi m 1-5%, n ng su t cây tr ng chính
có th gi m đ n 10%, tr ng h p th i ti t c c đoan có th m t mùa hoàn toàn làm
gi m di n tích đ t canh tác, gây ra tình tr ng h n hán và sâu b nh, gây áp l c l n
cho s phát tri n c a ngành tr ng tr t nói riêng và ngành nông nghi p nói chung.
Không nh ng th , bi n đ i khí h u còn làm thay đ i đi u ki n s ng c a các loài
sinh v t, làm gia t ng m t s loài d ch h i m i và các đ t d ch bùng phát trên di n
r ng.
n c , trong kho ng 3 n m tr l i đây, d ch r y nâu và vàng lùn, lùn xo n lá
trên cây lúa đã làm gi m đáng k s n l ng lúa khu v c đ ng b ng sông C u
Long. c bi t, trong n m 2010, t i đ ng b ng sông C u Long đã x y ra d ch sâu
cu n lá nh gây thi t h i kho ng 400.000 ha lúa, khi n n ng su t lúa gi m t 3070%. N c bi n dâng cao làm xâm nh p m n sâu h n vào n i đ a, có th làm cho
kho ng 2,4 tri u ha đ t b n c bi n xâm nh p. Và khi m c n c bi n dâng cao 1m
thì nhi u di n tích chuyên tr ng lúa 2 v /n m s không th s n xu t đ c do n c
m n tràn vào. Th c t thì hi n nay, t i khu v c ng b ng Sông C u Long, m c đ
nhi m m n trên 0,4% đã l n sâu vào 30-40 km t i m t s n i. Di n tích b m n trên
0,4% hi n nay là kho ng 1.303 nghìn ha. Di n tích này s t ng lên 1,493 tri u ha
ng v i k ch b n n c bi n dâng 0,69 m và 1,637 tri u ha v i k ch b n n c bi n
dâng 1m.


11
Còn v i vùng núi Tây B c và ông B c, s ph i đ i m t v i nguy c t ng
c ng đ h n hán do bi n đ i kh c nghi t c a th i ti t trong nh ng n m t i. T i
B c Trung B , trong tháng 5,6 có th tr thành các tháng khô nóng th ng xuyên
nh
Nam Trung B , m a phùn tr nên hi m hoi.
Riêng v i khu v c mi n Trung, Tây Nguyên, tính b t n trong ch đ m a
c ng t ng lên khi n vùng này có kh n ng đ i m t v i nguy c h n hán b t th ng.
Và s th c thì th i gian qua, trong v ông Xuân 2012-2013, v Hè thu n m 2013,
vùng này đã thi u n c tr m tr ng và bu c ph i chuy n đ i hàng tr m nghìn ha
tr ng lúa sang tr ng các lo i cây con khác.
Sóng nhi t, đ c d ki n s t ng d i s bi n đ i khí h u, có th đe d a tr c
ti p ch n nuôi. ng su t nhi t nh h ng đ n các loài đ ng v t c tr c ti p và gián
ti p. Theo th i gian, ng su t nhi t có th t ng nguy c b b nh, làm gi m kh n ng
sinh s n và gi m s n xu t s a. H n hán có th đe d a các đ ng c và ngu n cung
c p th c n cho ch n nuôi. H n hán làm gi m l ng th c n cho gia súc ch t l ng
có s n đ ch n th gia súc. M t s khu v c có th tr i nghi m dài, h n hán kh c li t
h n, do nhi t đ mùa hè cao h n và l ng m a gi m. i v i đ ng v t mà s ng d a
vào l ng th c thì nh ng thay đ i trong s n xu t cây tr ng do h n hán c ng có th
tr thành m t v n đ . Bi n đ i khí h u có th làm t ng t l ký sinh trùng và các
b nh nh h ng đ n ho t đ ng ch n nuôi. Mùa xuân b t đ u s m h n và mùa đông
m h n có th cho phép m t s ký sinh trùng và các m m b nh đ t n t i m t cách
d dàng h n. Trong khu v c có l ng m a t ng, đ m - tác nhân gây b nh ph
thu c có th phát tri n m nh.
Bi n đ i khí h u tác đ ng đ n các h sinh thái ven bi n, làm bi n đ ng đ n
ngu n l i cá bi n. Vì v y nh h ng tr c ti p đ n đ n c ng đ ng ng dân ven bi n.
Ngoài ra, nguy c ch u nh h ng c a bão và áp th p nhi t đ i nhi u h n.
K t qu b ng d i đây cho th y thi t h i do thiên tai c a ngành nông
nghi p n c ta trung bình n m trong giai đo n 1995-2007 là 781.74 t đ ng t ng
đ ng 54,9 tri u đô la M . Thi t h i do thiên tai trung bình n m đ i v i s n xu t
nông nghi p chi m 0.67% giá tr GDP ngành, trong khi t ng thi t h i t t c các
ngành chi m 1,24%. K t qu này cho th y c c u thi t h i do thiên tai trong giá tr
ngành nông nghi p th p h n so v i c c u t ng thi t h i trong GDP. Tuy nhiên, do
giá tr nông nghi p chi m t tr ng th p trong GDP và l i là ngu n s ng c a trên
71.41% dân s , do v y b t c thi t h i nào do thiên tai đ i v i nông nghi p s
mang t n th ng nhi u h n đ i v i nông dân nghèo và kh n ng ph c h i s khó
kh n vì c n có th i gian dài h n.


12
Thi t h i do thiên tai đ i v i nông nghi p t i Vi t Nam (1995-2007)
L nh v c NN
Tri u
N m
Tri u đ ng USD
1995
58.369,0
4,2
1996
2.463.861,0 178,5
1997
1.729.283,0 124,4
1998
285.216,0
20,4
1999
564.119,0
40,3
2000
468,239.0
32,2
2001
79.485,0
5,5
2006
954.690,0
61,2
2007
432.615,0
27,7
Thi t h i TB/n m 781.764,11 54,9
C c u thi t h i trong
0.67
GDP

T t c các l nh v c
Tri u
Tri u đ ng
USD
1.,129.434,0
82,1
7.798.410,0
565,1
7.730.047,0
556,1
1.797.249,0
128,4
5.427.139,0
387,7
5.098.371,0
350,2
3.370.222,0
231,5
18.565.661,0 1.190,1
11.513.916,0 738,1
6.936.716,6
469,9

T l thi t
h i (%)
5,2
31,6
22,4
15,9
10,4
9,2
2,4
5,1
3,8
11,6

1.24

(Ngu n: T ng h p t ngu n c a MARD, 1995-2007)

Chính vì th ngành nông nghi p s c n ph i tính toán tái c c u s n xu t
tr ng tr t theo h ng chi n l c lâu dài ng phó v i B KH, đó là các hi n t ng:
m t đ t, nhi m m n, th i ti t c c đoan và các đe d a b t l i c a ngành s n xu t
lúa n c trong t ng lai.
i v i quy mô đ a ph ng, các l c l ng c s c n
t ng c ng các bi n pháp canh tác, các ph ng th c s n xu t nông nghi p đa m c
tiêu nh an ninh l ng th c, t ng thu nh p cho nông h và gi m phát th i khí nhà
kính. Ngoài ra, vi c áp d ng khoa h c công ngh vào s n xu t nông nghi p, ti n
hành công nghi p hóa, hi n đ i hóa nông nghi p nông thôn k t h p v i quy ho ch
t ng th vùng s n xu t c ng nh ng gi i pháp nh m phát tri n b n v ng cho n n
nông nghi p tr c thách th c c a B KH.
1.3. T ng quan v khu v c nghiên c u
1.3.1. V trí ranh gi i, đ a lý hành chính
H th ng thu l i Xuân Thu n m phía Nam t nh Nam nh, g m 39 xã
và 3 th tr n c a hai huy n Xuân Tr ng và Giao Thu có t a đ đ a lý t
20o10’27” đ n 20o22’32” v đ B c và t 106o17’44” đ n 106o36’22” kinh đ
ông.
c gi i h n b i:
- Phía B c giáp Sông H ng.
- Phía Tây giáp Sông Ninh C .
- Phía ông & Nam giáp Bi n ông.


13
- Phía Tây nam giáp huy n H i H u.
1.3.2.
r t:

c đi m đ a hình
c đi m đ a hình h th ng th y l i huy n Xuân Th y đ

c chia làm 3 vùng rõ

1. Vùng phía B c sông Ngô
ng (sông Sò): bao g m toàn b ph n đ t
huy n Xuân Tr ng n m phía trong đê có cao trình bình quân (+0,6) đ n (+0,7).
Trong vùng khu v c lòng ch o th p, cao trình (+0,3m) đ n (+0,4) n m các xã
Xuân Th y, Xuân Ng c, Xuân B c, Xuân ài, Xuân Tân… Nh ng vùng cao n m
ven sông H ng và sông Ninh C cao trình (+0,9) đ n (+1,1) g m các xã Xuân
Châu, Xuân H ng, Xuân Thành, Xuân Phong, Xuân Ninh…
2. Vùng phía Nam sông Ngô
ng: bao g m toàn b di n tích huy n Giao
Th y (ph n n m trong đê): h ng d c đ a hình tho i d n t Tây B c xu ng ông
Nam cao trình ph bi n (+0,7) ÷ (+0,8). Vùng cao ven th ng l u sông Ngô
ng,
sông H ng, kênh C n Nh t có cao trình (+0,9) đ n (+1,0) g m các xã Hoành S n,
Giao Ti n, m t ph n Giao Hà, Giao Nhân, Giao Châu… c bi t có m t s khu v c
C n Cát n m phía nam huy n có cao trình (+2,0) đ n (+2,5) g m các xã Giao
Lâm, Giao Phong, Giao Ti n. Nh ng vùng th p n m sát bi n có cao trình (+0,2) đ n
(+0,4) g m m t ph n các xã Giao Châu, Giao Long, Giao H i, Giao An và Giao
Thi n.
3. Vùng bãi sông, bãi bi n n m ngoài đê: g m có bãi sông Sò có di n tích
132ha thu c các xã Giao Ti n, Giao Tân, Giao Th nh, Xuân Hòa, Xuân Vinh có cao
trình t nhiên trung bình (+0,8) đ n (+1,0). Vùng bãi C n Lu – C n Ng n cao trình
trung bình (+0,7).
Nhìn chung. Cao trình đ t phân b không đ u, xu th th p d n t ven đê sông
H ng, sông Ninh C v sông Sò và Bi n. Ngoài ra, xa đ u m i t i có m t s vùng
cao xã Giao Phong, Giao Th nh và m t s vùng ven kênh C n Nh t, C n N m, C n
Gi a.
N u l y m c n c tri u cao trung bình nhi u n m 2,5 m t i V nh B c B (v
trí tr m thu v n Ba L t, cách c a sông H ng 8 km) đ so sánh thì ph n l n di n
tích các huy n Giao Thu s ng p chìm trong n c bi n. Do v y ngay t th i Lý,
cha ông ta đã ph i đ p đê sông, bi n đ b o v cho h u h t các khu v c thu c đ ng
b ng đ ch ng l trong mùa l và ch ng xâm nh p tri u, m n vào trong đ ng trong
mùa c n.


14
1.3.3.

c đi m đ t đai, th nh

ng

i b ph n đ t đai thu c h th ng th y l i Xuân Th y là đ t phù sa c do
sông H ng và sông Ninh C b i đ p. Tr i qua quá trình canh tác lâu đ i, d i tác
d ng c a con ng i và thiên nhiên nên có ph n thay đ i v b n ch t:
1) – V thành ph n c lý: ch y u là đ t th t n ng và đ t th t trung bình, m t s
vùng cao ven sông là đ t cát và cát pha.
T l so v i di n tích canh tác c a toàn huy n (%)
t th t n ng chi m 57%
t th t trung bình chi m 37%
t th t nh chi m 2,5%
t cát và cát pha chi m 3,5%
2) –
chua:
- Di n tích có đ PH > 5,5 chi m 84%
- Di n tích có đ PH = 4,5 chi m 9,6%
- Di n tích có đ PH < 4,5 chi m 6,4%
3) –
m n:
- Di n tích đ t không m n chi m 67,4%
- Di n tích đ t m n v a chi m 24% (% CL- t 0,15 đ n 0,25)
- Di n tích đ t m n (% CL- t 0,25 đ n 0,35) chi m 6,6%
4) – Hàm l ng lân trong đ t:
t nghèo lân (5 ÷10 mg P2O5/100 g đ t) chi m 13,2%
t trung bình (10 ÷ 15 mg P2O5/100 g đ t) chi m 19,8%
t nhi u lân (>15mg P2O5/100 g đ t) chi m 67%
5) – Hàm l ng đ m trong đ t:
t nghèo đ m (<5mg NH4 / 100 g đ t) chi m 39%
t trung bình (5 ÷ 10 mg NH4 / 100 g đ t) chi m 34,6%
t giàu đ m (> 10 mg NH4 / 100 g đ t) chi m 26,4%
Nhìn chung ru ng đ t Xuân Th y thu c lo i đ t trung bình ít chua, khá v lân,
nghèo v đ m, d tiêu. Vì v y ph i b i d ng c i t o th ng xuyên b ng các bi n
pháp k thu t nông nghi p, thau chua, r a m n, t ng đ phì nhiêu trong đ t đ ng
th i đáp ng yêu c u t i và tiêu n c đ đáp ng yêu c u phát tri n ngày càng cao
c a s n xu t nông nghi p.
1.3.4.

c đi m khí h u

1.3.4.1. Nhi t đ
Nhi t đ trung bình n m dao đ ng trong kho ng 23,6oC. T ng nhi t đ toàn
n m kho ng 8.620oC. Hàng n m có 4 tháng (t tháng 12 đ n tháng 3 n m sau) nhi t
đ trung bình d i 20oC. Tháng 1 là tháng l nh nh t có nhi t đ trung bình 16,7oC.


15
Mùa h có 6 tháng (t tháng 5 đ n tháng 10), nhi t đ trung bình trên 250C, tháng
nóng nh t là tháng 7 v i nhi t đ trung bình là 29.40C.
1.3.4.2.

m

m không khí t ng đ i trung bình n m vùng nghiên c u đ t 85,8%.
Ba tháng mùa xuân (t tháng 2 đ n tháng 4) là th i k m t nh t, đ m trung
bình tháng đ t 89- 92% ho c cao h n. Hai tháng đ u mùa đông là th i k khô hanh
nh t, đ m trung bình đ t 82%, nhi u ngày d i 80%.
m ngày cao nh t có th
đ t t i 98% và th p nh t có th xu ng d i 64%.
1.3.4.3. B c h i
L ng b c h i bình quân n m khá cao, đ t 1.118mm. T tháng 4 đ n tháng 8
là các tháng có l ng b c h i l n nh t trong n m. Các tháng mùa đông (t tháng 11
n m tr c đ n tháng 1 n m sau) có l ng b c h i nh nh t.
1.3.4.4. M a
S
tr
m
tr

T ng l ng m a bình quân nhi u n m khu v c nghiên c u là 1.640,8mm.
ngày m a trung bình n m kho ng 130 đ n 140 ngày. Các tháng t tháng 12 n m
c đ n tháng 4 n m sau là nh ng tháng ít m a ho c có l ng m a r t nh , l ng
a trung bình tháng đ t t 20mm đ n 40mm, th m chí có nh ng n m hàng tháng
i không m a làm nh h ng đ n s n xu t và đ i s ng c a nhân dân.

1.3.4.5. Gió, bão
H ng gió th nh hành trong mùa hè là gió Nam và ông nam còn mùa ông
th ng là gió B c và ông b c. T c đ gió trung bình kho ng 1,9m/s. Các tháng t
tháng 7 đ n tháng 9 có nhi u bão nh t. Các c n bão đ b vào đ t li n th ng gây
m a l n trong vài ba ngày, gây thi t h i v ng i và c a cho các huy n ven bi n.
T c đ gió l n nh t có th lên t i 40m/s.
1.3.4.6. Mây
L ng mây trung bình n m chi m kho ng 75% b u tr i. Tháng u ám nh t c
l ng mây c c đ i chi m 90% b u tr i. Tháng 10 là quang đãng nh t, l ng mây
trung bình ch chi m 60% b u tr i.
1.3.4.7. N ng
S gi n ng trung bình n m kho ng 1.400 gi . Các tháng mùa hè t tháng 5
đ n tháng 10 có nhi u n ng nh t, trên 150 gi m i tháng. Các tháng 2, tháng 3 trùng
v i nh ng tháng u ám là tháng r t ít n ng, ch đ t 34 đ n 38 gi m i tháng.
1.3.4.8. Các hi n t

ng th i ti t khác


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×