Tải bản đầy đủ

CTH CAC BIEN CHUNG SOM CUA GAY XUONG

PHÁC

X

TRÍ CÁC BI N CH NG S M
C A GÃY X
NG

I. S C CH N TH

NG DO GÃY X

NG

1. Nguyên nhân :
Do đau và m t máu.
gãy b t n th

ng, t y x

ng và các mô m m xung quanh


th

ng. Trong gãy x

nên xem nh đã m t.

ây là bi n ch ng th

ng g p nh t và có nh h

C
H

ng.

ng mô m m nhi u (nhi u c gi p nát).

- Gãy x

ng kèm t n th

ng m ch máu chính.

TH
U
O

ng kèm t n th

a th

ng đ n các bi n

N
G

ng l n.

- Gãy x

-

đ ng l i

ng máu này không còn tham gia vào tu n hoàn

2. Các y u t thu n l i :
- Gãy nhi u x

ng, v

gãy ho c t các m ch máu chính b t n

ch ng khác nh TMMDM, CEK, nhi m trùng.

- Gãy x

màng x

ng kín máu không ch y ra ngoài (nên không th y) mà

gãy và các mô m m xung quanh, l

trong

ng và vùng

H
ÌN
H

x

ng. M t máu do ch y máu t các m ch máu

N
H

xung quanh

au do các th n kinh c m giác trên màng x

ng.

N

- X trí thô b o ho c v n chuy n v i vã khi ch a b t đ ng t t x

ng gãy.

C
H

3. Ch n đoán : D a vào lâm sàng kèm theo các y u t thu n l i

BV

Các tri u ch ng lâm sàng :
- M ch , huy t áp ; ch s s c >1 (CSS = s nh p m ch trong 1 phút/s

huy t

áp tâm thu mmHg).
- Da, niêm nh t, tay chân l nh, m i l nh, khát n

c.

- D u b m móng tay h ng l i ch m >2”.

4. X trí :
- Truy n d ch nhanh (nhi u đ

ng truy n) n

c và các ch t đi n gi i, bù hoàn máu

m t.
- Th oxy.
- Ng n ch n s ch y máu: c m máu, b t đ ng x
1

ng gãy.


- Gi m đau: b t đ ng x

ng gãy, gãy tê

gãy ho c phong b g c chi (đ i v i gãy

h ). Ch dùng các thu c gi m đau th n kinh trung
có gi p nát quá nhi u ho c gãy nhi u x
th

ng (morphine, dolosal,…) khi

ng, sau khi đã xác đ nh không có các t n

ng s não, b ng, ng c ph i h p.

5. D phòng :
- Ph i tiên l

ng tr

c kh n ng có th có s c ch n th

ng nh các tri u ch ng lâm

sàng và các y u t thu n l i đ x trí s m.
- Ph i ng n ch n s ch y máu ti p t c b ng b t đ ng, b ng ép v t th
gãy.

gãy và b t đ ng v ng chi b

H
ÌN
H

- Ph i kh ng ch đau b ng cách dùng thu c tê t i ch

ng.

- Không x trí thô b o và v n chuy n b nh nhân v i vã. (không v n chuy n b nh

SAU GÃY X

C
H

II. T C M CH MÁU DO M

N
H

nhân khi có s c ho c đe d a s c). (ch s s c # 1).

1. Nguyên nhân :

NG

N
G

ây là h i ch ng suy hô h p c p do s t c ngh n các gi t m

TH
U
O

nên s viêm t y c p tính nhu mô ph i. M t t y x
do s t ng áp l c trong ng t y các x
nh đóng đinh n i t y).

ng tràn vào h th ng t nh m ch có th

ng dài, l n b gãy (do máu t ho c do các th thu t

N

2. Các y u t thu n l i :

C
H

- Gãy thân các x
- Gãy nhi u x

ng dài l n.

ng, ho c có nhi u mô gi p nát.

BV

- Có kèm bi n ch ng s c.
- B nh nhân có b nh

ph i.

3. Ch n đoán :
Tri u ch ng lâm sàng đi n hình c a h i ch ng này là:
- Suy hô h p.
- Hôn mê.
-

m xu t huy t d

mao qu n ph i gây

i da.

2


Nh ng đ n giai đo n này b nh th
đ

ng r t n ng đa s t vong vì ph i không ph c h i

c. Vì v y, c n ph i ch n đoán s m trong giai đo n “kho ng t nh”. C n k t h p nhi u y u

t đ ch n đoán:
- Các y u t thu n l i.
- Các tri u ch ng lâm sàng.
- Các xét nghi m c n lâm sàng.
Càng có nhi u d u hi u giúp ta ch n đoán chính xác h n. Có th l y tiêu chu n ch n
đoán c a Gurd đ xác l p ch n đoán.

Nhóm các d u hi u l n (major criteria)

- Nhóm xu t huy t d

i da, xu t huy t k t m c m t.

H
ÌN
H

3.1

- D u hi u suy gi m th n kinh: nh c đ u, b t r t, giãy gi a.
- PaO2 < 60mmHg.
Nhóm các d u hi u nh (minor criteria)

C
H

3.2

N
H

- Phù n ph i: khó th .

- M ch nhanh > 110 l n/phút.

N
G

- S t cao > 38.5oC.

- Hematocrite gi m.
- N

c ti u có m .

N

- Ti u c u gi m.

TH
U
O

- Ngh n m ch võng m c (soi đáy m t).

C
H

- Gi t m trong đàm.

N u có 1 d u hi u l n + 4 d u hi u nh = b ng ch n đoán xác đ nh có TMMDM.

i u tr

BV

4.

- Th oxy liên t c li u cao, tr

ng h p n ng c n dùng máy giúp th .

- Dùng thêm Hydrocortisone 100mg m i 4-6 gi .
- H i s c tích c c ch ng s c t t vì s c c ng là y u t thu n l i gây TMMDM (huy t
áp t nh m ch th p do huy t áp đ ng m ch th p làm cho các gi t m trong t y
x

ng có áp l c cao d trào vào).

5. D phòng
- C n khám k đ tìm các tri u ch ng đ có th ch n đoán s m.

3


- Cho b nh nhân th oxy áp l c cao khi nghi ng có TMMDM ho c b nh nhân có
nhi u y u t thu n l i (nguy c cao).
- X trí t t có hi u qu s c ch n th

ng. Không x trí thô b o các gãy x

III. CHÈN ÉP KHOANG C P TÍNH (CEK) DO GÃY X

ng.

NG

1. Nguyên nhân
CEK là tình tr ng t ng áp l c mô trong khoang kín (đ

c gi i h n b i x

ng, cân

m c, vách liên c ) h u qu là đè ép các m ch máu đi qua khoang gây ho i t c và tê li t
các th n kinh. Nguyên nhân có th t bên ngoài nh bó b t ch t, v t th

ng khâu kín, và

H
ÌN
H

b ng ép ch t k t h p v i tác nhân t bên trong nh phù n , máu t .

2. Ch n đoán

N
H

C n ph i chú ý:
- Có chèn ép khoang không.

C
H

- Có bao nhiêu khoang b chèn ép.

N
G

- M c đ b chèn ép.

- Các d u hi u nghi ng có CEK (= D a chèn ép).


TH
U
O

 S ng c ng, (đo vòng chi c th ), có khi xu t hi n n t ph ng.
au t

nhiên nh b ng bu t.

au t ng lên khi n vào khoang và khi làm

nghi m pháp c ng c trong khoang.

N

- Khi có CEK rõ r t, các tri u ch ng trên s n ng h n và thêm các tri u ch ng tê bì,

C
H

m t c m giác, li t v n đ ng.
gi m ho c m t. Da

vùng d

nh ng khoang có đ ng m ch chính thì m ch s
i n i chèn ép s l nh h n.

BV

- Chèn ép khoang s n ng h n n u áp l c chèn áp l n và lâu dài. Áp l c khoang có
th đo đ

c d dàng theo ph

ng pháp Whitesides. Áp l c bình th

ng <

5mmHg. Khi có CEK áp l c t ng cao g p 5-6 l n. Th i gian chèn ép càng lâu, các
c b ho i t càng nhi u.

3.

i u tr
3.1 Giai đo n d a chèn ép, CEK < 6 gi , áp l c th p: đi u tr b o t n:
- Tháo b các nguyên nhân bên ngoài đè ép: c t b t, c t b ng, c t ch khâu,..
- Thu c gi m đau, phong b g c chi (Novocaine 0.25%).
- Kê cao chi v a ph i. Kê cao chi quá nhi u s làm CEK n ng h n do áp l c máu b
gi m.
4


- Theo dõi di n ti n t ng gi . Sau 2 gi mà tri u ch ng không gi m: c n đi u tr
ph u thu t.
3.2. CEK t 6 ậ 15 gi , áp l c khoang > 30mmHg: m gi i ép, r ch r ng da, cân.
C n chú ý c t l c v t th

ng và không quên thám sát m ch máu chính.

3.3. CEK > 15 gi : cân nh c gi a gi i ép và c t c t chi. Nhi u tr
ép s n ng h n do tr y tim m ch ( t

3.4. D phòng

ng h p m gi i

ng t vi c tháo m ga-rô đ lâu).

- Khám k đ phát hi n s m các tr

ng h p nghi ng có chèn ép ( s ng,

c ng,..)
- Kê cao chi gãy x

H
ÌN
H

- Không b ng bó ch t.

ng v a ph i và t p v n đ ng s m đ gi m b t phù n .

giai đo n nào c ng c n đi u tr t t h i ch ng s c

N
H

- Dù

NG M CH MÁU CHÍNH DO GÃY X

4.1. Nguyên nhân
t n th

ng đ ng m ch chính c a chi đi ngay vùng gãy. ây là

N
G

ng là các t n th

ng đi kèm ho c x y ra th phát do đ u x

- T n th

rách ho c đ t có th gây ch y máu nhi u (v t th

ng h p th ng,

ng m ch máu) ho c làm

máu t l n có th gây ra h i ch ng chèn ép khoang.

- T n th

ng m ch máu có th đ a đ n h u qu :

N

nên

ng gãy di l ch đè ép.

ng có th là th ng, rách, đ t ho c chi b đè ép. Tr

TH
U
O

- Th

NG

C
H

4. T N TH

C
H

 S c do m t máu.

BV

 Ho i t chi n u không x lý k p th i.
- Bi n ch ng này th
x

m t s vùng chi nh gãy trên hai l i c u

ng g p

ng cánh tay (đ ng m ch cánh tay); gãy trên hai l i c u x

m ch khoeo); gãy 1/3 trên 2 x
máu n m sát x

ng c ng chân (đ ng m ch chày sau) vì m ch

ng.

4.2. Ch n đoán
1. Tri u ch ng lâm sàng
- V t th

ng ch y máu nhi u.

- M ch bên d

i n i t n th

ng đùi (đ ng

ng y u ho c m t.

- Da l nh, tím, tê bì, d c m.
5


u búp ngón móp méo, d u b m móng h ng l i mu n > 2”.

- Tr

ng h p đ n mu n có th li t v n đ ng.

- B nh nhân b s c nh ng truy n nhi u máu, s c không gi m ph i ngh đ n t n
th

ng m ch máu l n.

2. C n lâm sàng
- Siêu âm Doppler.
- Ch p X-quang đ ng m ch ( th y m ch máu b t c).
- Ch p X-quang đ ng m ch k thu t s xóa n n (DSA). Có th đánh giá đ
ng trong lòng m ch.

3. X trí
- N ns mx

H
ÌN
H

th

ng gãy có th làm h t nguyên nhân chèn ép. M đ khâu n i ho c

N
H

ghép m ch.
4. D phòng

C
H

- Khám k đ phát hi n s m tránh b sót t n th

ng có th do:

N

è ép, b m d p.

C
H

t.

ng có th đi kèm ho c x y ra th phát do x

T n th

ng này th

BV

T n th

ng g p

th n kinh quay trong gãy thân x
x

NG

ng dây th n kinh chính c a chi xung quanh vùng chi gãy. Th n kinh b

- Kéo c ng.
-

ng gãy đ tránh di l ch th phát.

NG TH N KINH CHÍNH DO GÃY X

Là các t n th

ng

TH
U
O

5. T N TH

-

ng. B t đ ng t t x

ng nh t là các gãy x

N
G

vùng có m ch n m sát x

t n th

ct n

ng gãy đè, máu t , cal l ch,…

nh ng vùng chi có dây th n kinh đi sát x

ng nh li t

ng cánh tay, li t th n kinh gi a trong gãy trên 2 l i c u

ng cánh tay, li t th n kinh hông khoeo ngoài trong gãy ch m x

ng mác.

1. Ch n đoán :
1.1 Tri u ch ng lâm sàng
M t c m giác và li t v n đ ng vùng chi t

ng ngv i dây th n kinh chi ph i.

1.2 C n lâm sàng
o đi n th n kinh c (EMG): đánh giá s đáp ng c a c khi kích thích th n kinh.

6


2. i u tr :
- N n s m đ gi i phóng chèn ép, m t s tr

ng h p li t s gi m d n (có kh n ng

ph c h i). N u sau 4 tu n theo dõi không ph c h i, nên m thám sát, n u th n
gãy thì g k t và gi i phóng chèn ép. N u th n kinh b đ t thì

kinh b k t gi a
m n i ho c ghép.
- Tr

ng h p có v t th

ngay. Tr

ng khi m c t l c c n thám sát n u đ t có th khâu n i

ng h p đ n quá mu n ho c đã khâu n i mà không ph c h i nên m

chuy n gân.

H
ÌN
H

3. D phòng
- Khám k đ phát hi n s m tránh b sót t n th

IV. BI N CH NG GÃY X

ng kín có th thành gãy h do các đ u x

th c này đ

ng th

ng nh ( đa s là gãy h đ 1).

TH
U
O

Ch n đoán d a vào lâm sàng: có v t th

ng rách da nh và đ u x

ho c ch y máu có l n m (các d u hi u gãy x

D phòng: nên b t đ ng t t các x



ng h ).

ng gãy khi th c hi n các bi n pháp s c u, c p

BV

c u.

ng gãy lòi ra

ng h : c t l c, kháng sinh, c đ nh ngoài.

N

-

i u tr theo gãy x

C
H

-

ng gãy đâm th ng da. Các hình

c g i là gãy h t trong ra. So v i gãy h t ngoài vào thì nguy c

nhi m trùng ít h n do v t th
-

NG H

C
H

Gãy x

vùng

ng gãy đ tránh di l ch th phát.

N
G

-

ng. B t đ ng t t x

ng

N
H

có th n kinh n m sát x

ng nh t là các gãy x

Ngu n : PHÁC
I U TR 2013 PH N NGO I KHOA
Nhà xu t b n y h c

7



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×