Tải bản đầy đủ

NHỮNG dược LIỆU có THỂ sử DỤNG làm NGUỒN NGUYÊN LIỆU CHIẾT XUẤT các CHẤT TINH KHIẾT làm THUỐC ở VIỆT NAM

BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

Tên đề tài:

NHỮNG DƯỢC LIỆU CÓ THỂ SỬ DỤNG LÀM NGUỒN
NGUYÊN LIỆU CHIẾT XUẤT CÁC CHẤT TINH KHIẾT LÀM
THUỐC Ở VIỆT NAM

Người thực hiện: Nguyễn Thanh Nga

12/2015
1


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

I – ĐẶT VẤN ĐỀ

- Nước ta nằm trong vùng nhiệt đới nóng ẩm, mưa nhiều, thảm thực vật hết sức đa
dạng và phong phú với khoảng 10.350 loài thực vật bậc cao, 800 loài rêu, 600 loài
nấm và hơn 2000 loài tảo.
- Theo tài liệu của Viện Dược liệu, tính đến năm 2004, chúng ta đã tiến hành điều tra
và thống kê được 3 948 loài cây, 52 loài tảo biển, 75 loại khoáng vật và 408 loài động
vật làm thuốc.
- Có một thực tế là trong khi sở hữu nguồn dược liệu vô cùng phong phú như vậy,
nhưng ngành Dược Việt Nam lại phải phụ thuộc rất nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu.
Để phát triển mạnh công nghiệp Dược, nâng cao năng lực sản xuất các loại biệt dược,
không có cách nào khác là phải đầu tư cho công nghệ chiết xuất tinh khiết các hoạt
chất trong dược liệu.
- Mục đích của việc chiết xuất các chất tinh khiết trong dược liệu để làm gì?
+ Chiết xuất dược liệu để tách hoạt chất tinh khiết, có tác dụng tạo nguồn nguyên liệu
cung cấp cho quá trình bán tổng hợp một số thuốc mới nhằm làm tăng ưu điểm cho
thuốc: tăng tác dụng điều trị của thuốc, hoặc giảm bớt các tác dụng không mong muốn
của thuốc, hoặc để tạo ra những tác dụng mới.
+ Thực tế có những thuốc chỉ được sản xuất bằng phương pháp chiết xuất dược liệu
khi công nghiệp Hóa dược chưa tổng hợp được, hoặc có thể tổng hợp được nhưng giá
thành lại quá cao, hoặc tác dụng điều trị của thuốc tổng hợp chưa thể thay thế được
thuốc có nguồn gốc dược liệu. VD: Morphin, Quinin, Berberin…
So với thuốc đi từ dược liệu, tác dụng chữa bệnh, hiệu quả điều trị, độc tính của
thuốc chiết xuất hoạt chất từ dược liệu có thể thay đổi.
+ Tỷ lệ hoạt chất có tác dụng điều trị mong muốn trong dược liệu rất thấp. Để đạt
được hiệu quả điều trị cần phải dùng dược liệu với số lượng lớn. Do đó việc chiết xuất
tinh khiết các hoạt chất trong dược liệu sẽ làm giảm số lượng dùng mà vẫn đảm bảo
liều điều trị.
- Để phát triển được công nghiệp chiết xuất tinh khiết các hoạt chất trong dược liệu,
nguồn nguyên liệu sử dụng là một yếu tố vô cùng quan trọng. Vì vậy tôi chọn đề tài
này cho tiểu luận của mình. Trong tiểu luận này, tôi xin được trình bày về một số dược

2


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

liệu có thể sử dụng làm nguồn nguyên liệu chiết xuất các chất tinh khiết làm thuốc ở
Việt Nam.


3


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

II – NỘI DUNG
1. Thanh hao hoa vàng

- Tên khoa học: Artemisia annua L., họ Cúc (Asteraceae)
- Tên khác: Thanh cao hoa vàng, thanh hao, ngải đắng...
- Đặc điểm thực vật: Cây thuộc thảo, gốc hóa gỗ, sống lâu năm. Toàn thân có mùi
thơm nhẹ. Lá mọc cách, phiến lá xẻ lông chim 2 lần, thành những dải hẹp, có lông
mềm bao phủ. Cụm hoa hợp thành 1 chùy kép. Mỗi cành nhỏ có 3 – 7 cụm hoa, mỗi
cụm hoa có 25 – 35 hoa, trong đó có 20 – 25 hoa lưỡng tính ở giữa. Hoa cái có 5 – 8
hoa xung quanh. Kích thước hoa rất nhỏ, vỏ có rãnh dọc có các tuyến tinh dầu.
Trong 15 loài thuộc chi Artemisia ở Việt Nam, có 4 loài rất giống nhau về ngoại
hình là Artemisia apiaceae, Artemisia capillaris, Artemisia campetris và Artemisia
annua; trong đó chỉ có Artemisia annua có Artemisinin.
- Phân bố: Cây được trồng ở nhiều tỉnh miền Bắc từ Cao Bằng đến Nghệ An, đặc biệt
ở các tỉnh Vĩnh Phúc, Hưng Yên, Hà Nam.
- Bộ phận dùng: Lá. Lá Thanh hao thu hoạch vào thời kỳ bắt đầu có nụ là lúc hàm
lượng Artemisinin cao nhất (1,6% trong lá khô), trong khi nếu thu lá trên cây còn xanh
hàm lượng Artemisinin chỉ có 0,6%, cây đã nở hoa hàm lượng Artemisinin còn 1%.
4


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

- Thành phần hóa học: Chứa Artemisinin và tinh dầu (0,3%), gồm chủ yếu là
Artemisia kenon, pinen, cineol, L – camphor.
- Công dụng: Dược liệu được dùng chữa sốt nóng khát nước, phiền nhiệt ra mồ hôi,
tối nóng sáng mát, thận chưng lao nhiệt, sốt rét cơn, bệnh vàng da và bệnh ngoài da.
Dùng để chiết suất Artemisinin, sản xuất thuốc Artemisinin chống sốt rét.
- Phương pháp chiết xuất Artemisinin ở Việt Nam:

5


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

Xăng công nghiệp

- Một số chế phẩm:
+ Artemisinin: Viên: cho uống 2,5 - 3,2g
Tiêm bắp dịch dầu: 0,5 - 0,8g
6


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

Tiêm bắp dịch nước: 0,8 - 1,2g.
+ Artemether: tiêm bắp dịch dầu 0,24 - 0,64g.
+ Artesunat: tiêm bắp dịch nước 0,4g.
2. Cây Hoa hòe

- Tên khoa học: Styphnolobium japonicum (L.) Schott = Sophora japonica L., họ Đậu
(Fabaceae)
- Đặc điểm thực vật: Cây gỗ, to, cao có thể đến 15m, thân thẳng có chỏm lá tròn, cành
cong queo. Lá kép lông chim lẻ, có 9 – 13 lá chét hình trứng, đỉnh nhọn, nguyên, dài 3
cm rộng 1,5 – 3,5 cm. Cụm hoa hình chùy ở đầu cành. Tràng hoa hình bướm màu
trắng nhỏ lại ở giữa các hạt.
- Phân bố: Phân bố ở các tỉnh phía Bắc, trong đó có nhiều ở làng quê Thái Bình. Ưu
điểm dễ trồng, hiếm khi nhiễm sâu bệnh và mất mùa.
- Bộ phận dùng:
+ Nụ hoa chưa nở phơi hay sấy khô (Hoè hoa - Flos Styphnolobii japonici = Flos
Sophorae japonicae = Flos Sophorae Immaturus)
+ Quả hoè (Hoè giác - Fructus Styphnolobii japonici)

7


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

- Thành phần hóa học:
+ Flavonoid, chủ yếu là Rutin.
+ Ngoài Rutin, trong hoa Hòe còn có Betulin là dẫn chất Triterpenoid nhóm Lupan,
sophoradiol là dẫn chất của nhóm Olean.
+ Lá chứa 6,6% Flavonoid toàn phần, trong đó 4,7% Rutin.
+ Vỏ quả chứa 10,5% Flavonoid toàn phần trong đó có 4,3% Rutin, sophoricosid,
sophorabiosid và một số Flavonoid khác.
- Công dụng:
+ Nụ hoa hoè sao đen chữa xuất huyết, chảy máu cam, ho ra máu, băng huyết. Nụ hoa
sống chữa cao huyết áp, đau mắt. Ngày 8-16g dạng thuốc hãm hoặc sắc. Chiết xuất
rutin, bào chế theo y học hiện đại.
+ Quả hoè có công dụng gần như hoa nhưng có thể gây sẩy thai.
+ Rutin có tác dụng làm bền thành mạch, làm tăng sự bền vững của hồng cầu, hạ thấp
trương lực cơ nhẵn và chống co thắt. Rutin có tác dụng chủ yếu phòng những biến cố
của sơ vữa động mạch, điều trị các trường hợp suy yếu tĩnh mạch, các trường hợp xuất
huyết như chảy máu cam, tử cung xuất huyết, phân có máu.
- Phương pháp chiết xuất Rutin từ hoa Hòe: Có nhiều phương pháp :
+ Chiết bằng dung dịch kiềm: Hoa hòe giã dập. Rửa bằng HCl 0,5% rồi rửa bằng
nước cho hết acid. Chiết bằng dung dịch Na2CO3 1% hoặc Natri borat 1 – 3%. Rutin sẽ
tan nhiều do có chức phenol trong phân tử. Rút dịch chiết ra và tiếp tục chiết cho đến
khi hết Rutin (3 – 4 lần). Gộp các dịch chiết lại, dùng HCl điều chỉnh đến pH = 2 ta có
Rutin kết tủa. Lọc. Tinh chế: Rửa tủa bằng nước đến pH = 4 – 5. Hòa tan, kết tinh lại
trong cồn.
+ Chiết bằng nước: Nước sôi: 1 lít hòa tan 5 g Rutin. Nước ở 20 oC: 1 lít hòa tan 0,13g
Rutin. Vì vậy có thể chiết Rutin từ hoa Hòe bằng nước nóng, sau đó để nguội, Rutin sẽ
tủa. Nhưng phương pháp này hiệu suất rất thấp.
+ Chiết bằng cồn: Dùng cồn 90o để chiết. Đun sôi cồn với hoa Hòe trong 2 giờ. Rút
dịch chiết, cất thu hồi cồn. Ta sẽ thu được Rutin tủa, làm như vậy vài lần đến hết
Rutin. Kết tinh lại trong cồn, tẩy màu bằng than hoạt ta có Rutin tinh khiết. Phương
pháp chiết bằng cồn cho hiệu suất cao, tỷ lệ Rutin có thể lên đến 20 – 30%.

8


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

- Một số chế phẩm: Các biệt dược như Vincarutine, Lifaton P, Rutinion, Rutascorbin,
Rutin C...đang được lưu hành trên thị trường.
3. Cây Dừa cạn

- Tên khoa học: Catharanthus roseus (L.) G. Don = Vinca rosea L; họ Trúc đào
(Apocynaceae)
- Tên khác: Trường xuân hoa, Hải đằng, Bông dừa
- Đặc điểm thực vật: Cây thảo, cao 0,4 – 0,8 m, phân thành nhiều cành. Lá mọc đối,
hình thuôn dài, dài 3 – 8 cm, rộng 1 – 2,5 cm. Hoa mọc đơn độc ở nách lá phía trên,
màu hồng hay trắng; đài 5, hợp thành ống ngắn; tràng 5, dạng chén; nhị 5, thụt vào
trong ống tràng; nhụy gồm 2 lá noãn hợp với nhau ở vòi. Quả gồm 2 đại, mỗi cái chứa
12 – 20 hạt nhỏ, hình trứng, màu nâu nhạt, xếp thành 2 dãy. Mùa hoa tháng 6 – 9.
9


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

- Phân bố:
+ Mọc hoang dại và được trồng ở nhiều nước nhiệt đới như Việt Nam, Ấn Độ,
Indonesia, châu Phi, châu Úc, Brazin…Tại châu Âu và châu Mỹ, ở những vùng nóng
cũng trồng quanh năm, nhưng ở những vùng lạnh cây được trồng theo mùa vì không
chịu được lạnh.
+ Ở Việt Nam, gặp nhiều nhất ở các tỉnh gần biển, nhưng khắp nơi đều trồng được.
Lớn nhất có trang trại trồng dừa cạn 20ha ở Ninh Thuận.
- Bộ phận dùng: Rễ, hoặc lá, hoặc cả cây. Rễ Dừa cạn làm nguyên liệu chiết xuất
ajmalicin.
- Thành phần hóa học: Hơn 10 loại Alkaloid được tìm thấy trong Dừa cạn, chủ yếu là
Vinblastin, Vincristin, Tetrahydroalstonin, Pirinin, Vindolin, Catharanthin, Vindolinin,
ajmalicin…Trong đó, ajmalicin có hiệu quả tốt trong điều trị rối loạn thần kinh tim,
còn Vinblastin và Vincristin có tác dụng làm nghừng sự phân chia tế bào ở pha giữa
do có khả năng liên kết đặc hiệu với Tubulin, Protein ống vi thể ở thoi phân bào.
- Công dụng:
+ Cao lỏng toàn cây Dừa cạn có tác dụng hạ huyết áp, an thần, gây ngủ. Thân, rễ Dừa
cạn làm thuốc thông tiểu tiện, chữa chứng nước tiểu ít và đỏ, bế kinh, có thể làm thuốc
ra mồ hôi, tiêu hoá kém, chữa lỵ cấp và mạn tính.
+ Viên Vinca chứa alcaloid toàn phần của thân, lá làm thuốc chữa cao huyết áp.
+ Rễ Dừa cạn làm nguyên liệu chiết xuất ajmalicin.
+ Vinblastin, vincristin chiết từ lá Dừa cạn dưới dạng muối sulfat để tiêm chữa ung
thư, đặc biệt là bệnh bạch cầu, ung thư biểu mô tinh hoàn, Hodgkin, ung thư nhau, ung
thư biểu mô da đầu và ung thư biểu mô thận, u nguyên bào thần kinh, ung thư vú, ung
thư cổ tử cung…Một đặc tính của Vinblastin là chưa phát hiện sự đề kháng chéo với
các loại thuốc chống ung thư khác.
- Vài nét về vấn đề chiết xuất Vinblastin và Vincristin:
+ Năm 1958, Noble và cộng sự đã chiết được một alkaloid từ lá dừa cạn là
Vincaleucoblastine (còn gọi là Vinblastin). Sau đó 4 năm, Svoboda và cộng sự cũng
tìm thêm một alkaloid nữa là Vincaleucocristin (còn gọi là Vincristin). Hàm lượng các
alkaloid này trong dừa cạn rất nhỏ (khoảng 1 phần vạn trong lá dừa cạn khô đối với
Vinblastin còn đối với Vincristin thì ít hơn 10 lần nữa). Người ta thường dùng hai
10


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

alkaloid này làm thuốc chữa ung thư dưới dạng muối sulfat. Quá trình điều chế hai
alkaloid này từ cây dừa cạn qua khá nhiều công đoạn với giá thành cao nên thuốc khá
đắt. Hiện nay người ta đã tìm cách sinh tổng hợp hoặc bán tổng hợp hai loại alkaloid
trên để giảm giá thành của thuốc.
+ 1 hecta thu được 1 – 1,2 tấn lá khô.
- Một số chế phẩm:
+ Vinblastin sulfat: Là thuốc dùng trong liệu pháp phối hợp, được lựa chọn hàng đầu
để điều trị ung thư biểu mô tinh hoàn và được lựa chọn hàng thứ hai trong liệu pháp trị
bệnh Hodgkin, ung thư nhau, ung thư biểu mô da đầu và ung thư biểu mô thận. Lựa
chọn hàng thứ ba để điều trị u nguyên bào thần kinh, ung thư vú, ung thư cổ tử cung
và ung thư dạng nấm da. Nó cũng được dùng chữa bệnh sarcom lympho, sarcom chảy
máu Kaposi và sarcom tế bào lưới.
+ Vincristin sulfat: Là một trong những thuốc chống ung thư được dùng rộng rãi
nhất, đặc biệt có ích đối với các bệnh ung thư máu, thường được dùng để làm thuyên
giảm bệnh bạch cầu lympho cấp. Nó được dùng trong liệu pháp phối hợp thuốc, là lựa
chọn hàng đầu để điều trị bệnh Hodgkin, u bạch huyết không - Hodgkin, ung thư biểu
mô phổi, u Wilm, bạch cầu tủy bào mạn (đợt cấp tính), sarcom Ewing và sarcom cơ
vân. Phối hợp thuốc chứa Vincristin là lựa chọn hàng thứ hai cho ung thư biểu mô vú,
ung thư cổ tử cung, u nguyên bào thần kinh và bệnh bạch cầu lympho mạn tính. Một
số chuyên gia ưa dùng Vincristin chỉ để làm thuyên giảm và không dùng trong điều trị
duy trì vì việc sử dụng kéo dài sẽ gây độc hại thần kinh. Sự kháng Vincristin có thể
phát triển trong quá trình điều trị. Vincristin gây giảm bạch cầu nên phải đếm số lượng
bạch cầu trước mỗi liều.
+ Chế phẩm phối hợp Vindesin, Navelbin: là những sản phẩm phối hợp những tính
năng của cả Vinblastin và Vincristin có nhiều hứa hẹn trong lĩnh vực điều trị u thần
kinh đệm mạn tính, u hắc sắc tố, u lympho bào, ung thư biểu mô trực tràng, đại tràng,
vú, thực quản.
4. Cây Xoài
- Tên khoa học: Mangifera indica L., họ Đào lộn hột (Anacardiaceae)
- Đặc điểm thực vật: Cây to cao 15-20m. Lá nguyên, mọc so le, đơn, thuôn dài, nhẵn,
bóng dài 15-30 cm, rộng 5-7 cm. Hoa nhỏ, màu vàng nhạt, thành chùy ở đầu cành.
11


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

Quả hạch khá to, hạch dẹt, hình thận, cứng, trên có những thớ sợi khi nẩy mầm thì hơi
mở ra. Hạt có lớp vỏ mỏng, màu nâu, không phôi nhũ, lá mầm không đều.
- Phân bố: Nguồn gốc ở các nước nhiệt đới châu Á, hiện đã được trồng phổ biến ở
khắp những nước nhiệt đới khác. Tại miền Nam, xoài được trồng rất nhiều. Tại miền
Bắc, xoài cũng có trồng tại một số tỉnh, tuy nhiên cho quả nhỏ và chua hơn.

- Bộ phận dùng: Ngoài quả ra, người ta còn dùng vỏ thân, nhựa thân, hạt và lá làm
thuốc.
-Thành phần hóa học:
+ Trong quả Xoài tỷ lệ thịt quả chiếm 60 - 70%, thịt Xoài chứa rất nhiều chất bột (quả
Xoài xanh chứa nhiều hơn Xoài chín), đường 16 - 20%, gôm, acid hữu cơ chủ yếu là
acid citric, caroten 121 đến 363,8 mg trong 1000 g, Vitamin C, Vitamin B.
+ Hạt Xoài có vị đắng và chát, chứa rất nhiều Acid Garlic tự do.
+ Vỏ thân chứa Mangiferin (hợp chất Flavonoid) tới 3%, Tanin.
+ Lá Xoài chứa khoảng 1,6% Mangiferin.
+ Nhựa Xoài là một loại gôm nhựa với 16% Gôm và 81% nhựa. Nhựa tan trong đa số
dung môi hữu cơ và tinh dầu thông. Gôm gồm 22% Pentoza, 38% Hexose, 24,1%

12


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

anhydrit uronic, 2,8% Metoxyl, D – Galactoza, L – Arabinoza, L – Ramnoza, Acid
Glucuronic.
- Công dụng:
+ Quả Xoài là một thứ quả ngon, có giá trị lớn.
+ Vỏ quả Xoài chín cũng như quả Xoài có tác dụng cầm máu tử cung, khái huyết,
chảy máu ruột dưới dạng cao lỏng với liều 10g cao lỏng cho vào 120 ml nước rồi cứ
cách một đến hai giờ cho uống một thìa cà phê.
+ Nhân Xoài sấy khô tán bột được nhân dân Malaixia, Ấn Độ và Braxin dùng làm
thuốc giun với liều 1,5 đến 2g. Tại Malaixia nhân dân còn dùng chữa chảy máu tử
cung, trĩ. Tại Philipin người ta còn dùng chữa ỉa chảy.
+ Vỏ thân Xoài dùng tươi hay khô. Tươi thì giã vắt lấy nước, được dùng như vỏ quả,
vỏ khô dùng dưới dạng thuốc sắc. Nhân dân Campuchia dùng chữa thấp khớp (đắp
nóng bên ngoài), hoặc rửa khí hư bạch đới của phụ nữ. Tại miền Bắc, vỏ Xoài dược
dùng sắc uống chữa sốt hay chữa đau răng (ngậm và nhổ đi).
+ Nhựa vỏ cây Xoài chảy ra có màu đen không mùi, vị đắng hắc, ra không khí đặc lại,
hòa vào nước chanh dùng bôi ghẻ.
+ Lá Xoài dùng chiết Mangiferin.
- Vài nét về vấn đề chiết Mangiferin từ lá Xoài: Quy mô sản xuất Mangiferin nếu tính
theo sản lượng thì hiện đạt mức từ 20 – 30 tấn/năm.
- Một số chế phẩm:
+ Viên nén 0,1g - dùng để uống như một thuốc kháng virus dạng hấp thụ.
+ Mỡ 5% - dùng bôi da ở người lớn
+ Mỡ 2% - dùng bôi da cho trẻ em và bôi lên màng nhầy niêm mạc ở cả ngừơi lớn lẫn
trẻ em.
+ Viên nang: dùng uống kết hợp với dạng điều trị ngoài da.
5. Cây Vàng đắng
- Tên khoa học: Coscinium fenestratum (Gaertn) Colebr. (=C. usitatum Pierre), Họ
Tiết dê (Menispermaceae)
- Đặc điểm thực vật: Cây Vàng đắng là một loại dây leo to, có phân nhánh, mọc bò
trên mặt đấy hoặc leo lên những cây gỗ cao. Thân hình trụ, đường kính 5 – 10 cm.
Thân non màu trắng bạc, thân già màu ngà, xù xì, có vết tích của lá rụng. Cắt ngang
13


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

thân có hình bánh xe với những tia tủy như nan hoa bánh xe, màu vàng, giữa có vòng
lõi tủy xốp. Lá mọc so le, mặt trên xanh, mặt dưới màu trắng nhạt, dài 15 – 30 cm,
rộng 10 – 20 cm, có 5 gân (3 gân nổi rõ). Mặt dưới có phủ lông tơ.Hoa màu trắng,
phớt tím, mọc thành xim ở kẽ lá. Cuống hoa rất ngắn. Rễ hình trụ, đầu thuôn hình nón,
mặt ngoài màu trắng nhạt, mặt trong màu vàng, cắt ngang có hình bánh xe với những
tia tủy hình nan hoa. Vị đắng.

- Phân bố: Cây mọc hoang phổ biến ở vùng núi miền Đông Nam Bộ, nam Trung Bộ,
Tây Nguyên. Còn thấy mọc nhiều ở trung và hạ Lào, Campuchia. Trữ lượng khá
nhiều.
- Bộ phận dùng: Thân và rễ cây.
- Thành phần hóa học:
+ Trong Vàng đắng có nhiều Alcaloid dẫn xuất của izoquinolein, chủ yếu là Berberin.
Tỷ lệ Berberin chiếm từ 1,5% đến 2 – 3%.
+ Ngoài ra còn có ít Palmatin, jatrorizin.
14


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

- Công dụng:
+ Nhân dân những vùng có cây Vàng đắng mọc hoang dại thường dùng thân và rễ cây
này để nhuộm màu vàng và dùng như vị Hoàng đằng làm thuốc chữa sốt, sốt rét, lỵ,
đau mắt. Dùng dưới hình thức bột hay thuốc viên. Ngày uống 4 – 6 g.
+ Làm nguyên liệu chiết Berberin.
- Phương pháp chiết Berberin: Trong Vàng đắng, tỷ lệ Berberin nhiều hơn Palmatin,
nằm trong gỗ nên chiết rất khó. Hiệu suất chiết chỉ đạt khoảng 50%.

- Một số chế phẩm:
+ Viên nén bao phim 50 mg
+ Viên nén bao đường 50 mg
+ Dung dịch nhỏ mắt 0,05 – 0,1%

15


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

III – KÊT LUẬN
- Trong vài thập kỷ gần đây, với xu hướng “Trở về với thiên nhiên”, nhiều nước trên
thế giới đang đẩy mạnh việc nghiên cứu, bào chế và sản xuất các chế phẩm có nguồn
gốc từ thiên nhiên thay thế nguyên liệu tổng hợp, dùng trong ngành công nghiệp dược
phẩm, mỹ phẩm và thực phẩm chức năng để nâng cao chất lượng cuộc sống của con
người.
- Nước ta với lợi thế sở hữu gần 4000 cây thuốc, trong đó có nhiều cây có thể chiết
xuất tinh chất làm thuốc phục vụ khám chữa bệnh trong nước và xuất khẩu. Với nhiều
loài cây có thế mạnh như: Thanh hao hoa vàng, hoa Hòe, Dừa cạn, Bình vôi, Xoài (lá)
…là ưu thế trong việc cung cấp, mở rộng và phát triển nguồn nguyên liệu chiết xuất từ
dược liệu, cung cấp tinh chất dược liệu đảm bảo sản xuất thuốc, mỹ phẩm và thực
phẩm chức năng.
- Hiện nay, Đảng và nhà nước cũng đang dành nhiều sự quan tâm, ưu đãi, tăng cường
đầu tư cho ngành công nghiệp Dược phẩm, đặc biệt là ngành công nghiệp chiết xuất
hoạt chất tinh khiết từ dược liệu để đảm bảo nhu cầu cho sản xuất. Đề án “Phát triển
công nghiệp Dược và xây dựng mô hình hệ thống cung ứng thuốc của Việt Nam giai
đoạn 2007 – 2015 và tầm nhìn 2020” đã xác định xây dựng cơ sở chiết xuất hoạt chất
tinh khiết từ dược liệu để đảm bảo 20% nhu cầu hoạt chất cho sản xuất thuốc vào năm
2015 và 30% vào năm 2020.
- Với những hứa hẹn từ công nghệ chiết xuất tinh khiết dược liệu, ngành Dược Việt
Nam hoàn toàn có thể nghĩ đến việc chủ động sản xuất các loại thuốc đặc trị thay vì
các loại thuốc thông thường hiện nay.

16


BỘ MÔN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐH DƯỢC HÀ NỘI

2016

IV - TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đỗ Tất Lợi (1991) - Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Nhà xuất bản Y học
Hà Nội.
2. Bộ môn Dược liệu (2011) – Bài giảng Dược liệu – Tập 1 – Trường Đại học Dược
Hà Nội.
3. Bộ môn Dược liệu (1998) – Bài giảng Dược liệu – Tập 2 – Trường Đại học Dược
Hà Nội.
4. Viện Dược liệu (2004) – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập 1 –
Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật.
5. Viện Dược liệu (2004) – Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập 2 –
Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật.

17



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×