Tải bản đầy đủ

CHƯƠNG V: LÝ THUYẾT HÀNH VI NGƯỜI SẢN XUẤT VÀ CẤU TRÚC THỊ TRƯỜNG

CHƯƠNG V
LÝ THUYẾT HÀNH VI NGƯỜI SẢN XUẤT
5.1 Lý thuyết sản xuất.
5.1.1 Các khái niệm
- Sản xuất : là việc sử dụng các loại hàng hóa và dịch vụ khác nhau, gọi là các
đầu vào hoặc các yếu tố sản xuất, để tạo ra hàng hóa dịch vụ mới, gọi là đầu ra
(hay là sản phẩm). Hay nói một cách ngắn gọ thì sản xuất chính là việc chuyển
hóa các đầu vòa – yếu tố sản xuất thành đầu ra là hàng hóa và dịch vụ. Sản phẩm
có thể hàng hóa trung gian hoặc là hàng hóa cuối cùng của quá trình sản xuất
Người ta chia yếu tố đầu vào (Yếu tố sản xuất) thành 3 nhóm : Lao động (L) bao
gồm cả khả năng quản lý, Tư bản (K), Đất đai hoặc tài nguyên thiên nhiên.
Khi xây dựng mô hình thì người ta giả định
+ Chỉ có 2 đầu vào là Tư bản và Lao động bỏ qua các yếu tố khác
+ Người lao động, đều cung cấp dịch vụ lao động là như nhau
+ Hành vi của người sản xuất là tối đa hóa lợi nhuận trong nền kinh tế thị
trường.
Hàm sản xuất biểu hiện mối quan hệ về mặt kỹ thuật giữa các yếu tố sản xuất khác
nhau theo một công nghệ đã lựa chọn nhất đinhj để tối đa hóa đầu ra
Hàm sản xuất tổng quát : Q = f(x1, x2, x3, x4,…..) Trong đó :
Q là sản lượng (Đầu ra), x1, x2, x3, x4 : là yếu tố sản xuất đầu vào, khi doanh
nghiệp sản xuất với 2 yếu tố là Lao động (L), Tư bản (K). Thì hàm sản xuất phổ

biến và hữu dụng nhất là hàm Cobb- Douglas có dạng sau :
Q = f (K, L) = a..
Trong đó : + a : là một hằng số tùy thuộc vào đơn vị đo lường đầu vào và đầu ra
+ α, β : là những hệ số cho biết tầm quan trọng tương đối của lao
động và vốn trong quá trình sản xuất.
- Công nghệ : được hiểu là cách thức hoặc các phương pháp (các kỹ thuật) kết hợp
các đầu vào để tạo ra đầu ra. Công nghệ có thể đơn giản, có thể phức tạp.
Từ định nghĩa và các giả định trên của hàm sản xuất thì chúng ta giả định một
trình độ công nghệ nhất định. Hay coi công nghệ như là một tham số cho trước
- Hãng (hay doanh nghiệp) được hiểu là tổ chức kinh tế thuê, mua các yếu tố sản
xuất (đầu vào) sản xuất ra các hàng hóa, dịch vụ (đầu ra) để bán nhằm mục đích
sinh lời.
Trong thực tế, thì quy mô và hình thức của hãng là khác nhau. Một hãng có thể là
một người hoặc là một gia đình tiến hành công việc sản xuất một hàng hóa, dịch
vụ,
VD : nông trại và một cửa hàng bán đồ tạp hóa nhỏ
Bên cạnh đó một doanh nghiệp có thể là một công ty đa quốc gia sản xuất một loạt
những sản phẩm trung gian có thể được sử dụng làm đầu vào để sản xuất ra các
sản phẩm cuối cùng
VD : tập đoàn CoCa, tập toàn VNPT…
- Ngắn hạn và dài hạn


+ Ngắn hạn (SR) : là khoảng thời gian trong đó có ít nhất một đầu vào của doanh
nghiệp là cố định (không thể thay đổi được trong quá trình sản xuất đang xem xét).
Chẳng hạn trong ngắn hạn thường thì số nhân công có thể thay đổi nhưng quy mô
nhà máy và số máy móc thì không thể.
+ Dài hạn (LR) được định nghĩa là khoảng thời gian trong đó doanh nghiệp có thể
thay đổi tất cả các đầu vào sử dụng trong quá trình sản xuất
5.1.2 Sản xuất với một đầu vào biến đổi (Lao động)
Để hiểu rõ hơn về hàm sản xuất chúng ta sẽ nghiên cứu một ví dụ về hàm sản xuất
trong ngắn hạn, có nghĩa là cố định ít nhất một yếu tố đầu vào.
Giả thiết có một doanh nghiệp may quần áo. 2 yếu tố đầu vào : Lao động và máy
khâu.
Số máy khâu cố định : K =1
Số lao động sử dụng mỗi ngày L
Số bộ quần áo mỗi ngày được sản xuất là Q = f (K, L). Trong đó L biến đổi, K cố
định
VD 5.1
Số lượng

động (L)
0
1
2
3
4
5
6
7

lạo

Số bộ quần
áo (Q)
0
15
34
44
48
50
51
47

Để phân tích sự đóng góp của yếu tố đầu vào biến đổi là lao động vào quá trình
sản xuất người ta sử dụng các khái niệm năng suất bình quân và năng suất cận
biên
- Năng suất bình quân (APL)
KN : Năng suất bình quân hay sản phẩm bình quân của lao động (AP L) là số đầu ra
tính theo một đơn vị đầu vào lao động. Năng suất bình quân được xác định bằng
cách lấy sản lượng đầu ra chia cho số lao động mà doanh nghiệp đã sử dụng để sản
xuất ra số đầu ra đó.

APL =
Trong đó:
AP: là sản phẩm bình quân
Q: số lượng sản phẩm đầu ra
L: số lao động đầu vào
Từ ví dụ trên ta có với L= 2, APL = Q/L= 34/2= 17 bộ quần áo


Tương tự khi 50 bộ quần áo được sản xuất ra với sô lao động được sử dụng là 5
đơn vị thì năng suất bình quân của lao động là: APL = Q/L= 50/5= 10 bộ quần áo
- Năng suất cận biên (MP): là thước đo cơ bản của năng suất phản ánh số sản
phẩm tăng thêm do một đơn vị đầu vào bổ sung mang lại và được tính bằng công
thức sau:
Sản phẩm cận biên (MP) =
Nếu đầu vào là Lao động (L) thì ta có công thức sau: MPL =
MPL: sản phẩm cận biên của lao động
Q: Thay đổi của tổng sản lượng
L: Thay đổi của lượng lao động
Ở đây có thể thay lao động bằng tư bản (K) thì năng suất cận biên cũng được xây
dựng tương tự.
Quay trở về ví dụ 5.1 ở đây coi như K không thay đổi, ta xem xét năng suất trung
bình, và cận biên được thể hiện ở bảng 5.2 như sau:
L
K
Q
A
M
P
P
0
1
2
3
4
5
6
7

1
1
1
1
1
1
1
1

0
1
5
3
4
4
4
4
8
5
0
5
1
4
7

L

L

1
5
1
7
1
4.
3
3
1
2
1
0
8.
5
6.
7
1

1
5
1
9
1
0
4
2
1
4

- Quy luật năng suất cận biên giảm dần
Đối với hầu hết các quá trình sản xuất, sản phẩm cận biên của lao động giảm dần ở
một thời điểm nhất định (và điều này cũng đúng với sản phẩm cận biên của đầu
vào khác). Quy luật năng suất cận biên giảm dần phát biểu rằng:” năng suất cận
biên một đầu biến đổi sẽ giảm dần khi sử dụng ngày càng nhiều hơn đầu vào đó
trong quá trình sản xuất (với điều kiện giữ nguyên lượng sử dụng các đầu vào cố
định khác). Vì: khi càng nhiều đơn vị đầu vào biến đổi chẳng hạn lao động được


sử dụng thì sẽ không có các yếu tố cố định như vốn, đất đai, nhà xưởng, không
gian…. Để kết hợp với lao dộng trong quá trình sản xuất đó. Thực tế, nếu các yếu
tố đầu vào khác có định, mà số lao động sử dụng càng tăng lên thì thời gian chờ
đợi, thời gian “chết” sẽ nhiều hơn và do đó số sản phẩm cận biên của lao động sẽ
giảm đi. Điều này xảy ra vì việc đưa thêm một đơn vị lao động nữa vào day
chuyền sẽ làm cản trở việc sản xuất (5 người có thể vận hành một dây chuyền sản
xuất tốt hơn 2 người, nhưng đến 10 người thì chỉ làm vướng chân nhau) do đơn vị
lao động bổ sung ấy phải chia sể các đầu vào cố định với các đơn vị lao động
trước đó để kết hợp tạo ra sản phẩm và nếu tiếp tục tăng thêm lao động có thể sẽ
làm giảm tổng sản lượng, cũng có nghĩa là năng suất cận biên của lao động là âm.
Cũng có thể quy luật năng suất cận biên giảm dần: mỗi đơn vị đầu vào biến đổi
tăng thêm được sử dụng trong quá trình sản xuất sẽ đem lại lượng sản phẩm bổ
sung (sản phẩm cận biên) ít hơn đơn vị đầu vào trước đó.
- Quan hệ giữa năng suất cận biên với năng suất bình quân
Quy luật năng suất cận biên giảm dần cho biết rằng khi sử dụng ngày càng nhiều
mốt số lượng đầu vào biến đổi với một lượng đã cho đầu vào cố định thì sau một
thời điểm nào đó năng suất của đầu vào biến đổi giảm dần. Đường tổng sản lượng
(TP) mô tả sự thay đổi của đẩu ra khi lượng đầu vào biến đổi (Lao động) được sử
dụng trong quá trình sản xuất tăng lên có dạng hình chuông do tính đơn điệu tăng
của hàm sản xuất.
Đường biểu diền sản phẩm bình quân cũng có dạng hình chuông, sản phẩm bình
quân lúc đầu tăng khi năng suất cận biên nằm trên năng suất bình quân, sau đó sản
phẩm bình quân sẽ giảm dần khi năng suất cận biên bằng năng suất bình quân. Nói
cách khác, khi năng suất cận biên lớn hơn năng suất bình quân thì đẩy năng suất
bình quân lên, khi năng suất cận biên nhỏ hơn năng suất bình quân thì kéo năng
suất bình quân xuống, khi năng suất cận biên bằng năng suất bình quân thì năng
suất bình quân không tăng, không giảm và ở vào điểm lớn nhất.
5.2 Lý thuyết chi phí
5.2.3 Chi phí ngắn hạn
- Chi phí ngắn hạn: là chi phí của thời kỳ mà trong đó số lượng (và chất lượng)
của một vài đầu vào không đổi.
VD: về quy mô doanh nghiệp của A như trên, diện tích sản xuất là không đổi
- Tổng chi phí (TC) của việc sản xuất ra một sản phẩm bao gồm giá trị thị trường
của toàn bộ các tài nguyên sử dụng để sản xuất ra sản phẩm đó.
VD: Chúng ta sẽ lấy ví dụ cụ thể về sản xuất quần áo. Để đơn giản thì chỉ xét các
yếu tố đầu vào: Nhà máy, máy khâu, vải và lao động. Để sản xuât 15 bộ quần áo/
ngày thì cần 1 máy khâu, 1 lao động, 7.5m vải. Giá trị thị trường của từng yếu tố.
Đầu vào
Giá trị thị trường (1000
đồng)
100 FC
- Thuê nhà máy
20
- Máy khâu
10 VC
115


245

- Lao động
- Vải
Tổng

Ở đây tổng chi phí sẽ thay đổi một khi mức sản lượng thay đổi. Song không phải
mọi chi phí đều thay đổi theo sản lượng. Người ta chi chi phí làm 2 loại: chi phí cố
định, chi phí biến đổi
+ Chi phí cố định (FC): là những chi phí không thay đổi khi sản lượng thay
đổi. Trong ví dụ trên thì chi phí cố định: tiền thuê nhà máy, tiền chiết khấu máy
khâu.
+ Chi phí biến đổi (VC): là những chi phí phụ thuộc vào mức sản lượng,
tăng (giảm) cùng với việc tăng (giảm) của sản lượng. Trong ví dụ trên thì VC: tiền
thuê lao động, nguyên vật liệu (vải)
 TC = FC + VC
Như vậy tổng chi phí chỉ thay đổi khi chi phí biến đổi thay đổi.
- Chi phí bình quân (Tổng chi phí bình quân) (ATC): là chi phí sản xuất tính trên
một đơn vị sản xuất.
Công thức: ATC =
+ Chi phí cố định bình quân (AFC) là tổng chi phí cố định tính trên một
đơn vị sản phẩm.
AFC =
+ Chi phí biến đổi bình quân (AVC): là tổng chi phí biến đổi tính trên một
đơn vị sản phẩm: AVC =
 ATC= AFC + AVC
Từ ví dụ trên: ta có ATC= 8,000 + 8,330 = 16,330
- Chi phí cận biên (MC): là chi phí tăng thêm để sản xuất thêm một đơn vị sản
phẩm.
Công thức: Chi phí cận biên (MC) = =
Trong ví dụ tren thì MC là các chi phí tăng thêm để làm tăng sản lượng lên 1 bộ
quần áo trẻ em mỗi ngày. Chẳng hạn tổng chi phí tăng lên khi doanh nghiệp quyết
định tăng sản lượng từ 15 bộ lên 16 bộ mỗi ngày là chi phí cận biên (chi phí để sản
xuất thêm 1 đơn vị sản phẩm)
Tuy nhiên để sản xuất thêm một sản phẩm doanh nghiệp sẽ chỉ phải bỏ thêm
khoản chi phí biên đổi (VC) còn chi phí cố định vẫn không thay đổi. Hay nói cách
khác MC không phụ thuộc vào FC mà phụ thuộc vào VC.
Mối quan hệ giữa MC và ATC cũng dễ thấy tương tự như năng suất cận biên và
năng suất bình quân. Chừng nào chi phí cận biên thấp hơn tổng chi phí bình quân
thì nó kéo chi phí bình quân xuống, khi chi phí cận biên bằng với chi phí bình
quân thì chi phí bình quân không thay đổi và ở điểm tối thiểu. Ngược lại chi phí
cận biên cao hơn chi phí bình quân thì tất yếu nó sẽ đẩy chi phí bình quân lên.
VD : Minh họa sự biến đổi của chi phí bình quân ở các mức sản lượng, chi phí
ngắn hạn.


Mức sản Chi phí Chi
phí
lượng
cố định biến đổi
Q
FC
VC
1
0
10
15
20
30
40
50

2
120
120
120
120
120
120
120

3
0
85
125
150
240
350
550

Tổng chi Chi
phí Chi
phí
cận biên
định
TC
MC
quân
AFC
4
5
120
205
8.5
245
8
270
5
360
9
470
11
670
20

phí

6
12
8
6
4
3
2.4

cố Chi phí biến đổi Tổng chi phí
bình bình quân
bình quân
AVC
ATC
7
8.5
8.33
7.5
8
8.75
11

8
20.5
16.38
13.5
12
11.75
13.4

5.3 Lý thuyết lợi nhuận ()
5.3.1 Khái niệm và công thức tính
- Khái niệm:
+ Tổng doanh thu (TR): là thu nhập mà doanh nghiệp nhận được từ việc bán hàng
và dịch vụ, được tính bằng giá thị trường (P) của hàng hóa nhân với lường hàng
hóa bán ra (Q).
Công thức tính: TR (Q)= P* Q
+ Doanh thu bình quân (AR): là doanh thu tính trên một đơn vị hàng hóa bán ra
hay cũng chính là giá cả của một đơn vị hàng hóa.
Công thức: AR = = = P
+ Doanh thu cận biên (MR): là mức thay đổi của tổng doanh thu (TR) do tiêu thụ
thêm một đơn vị sản phẩm (Q)
Công thức: MR =
+ Lợi nhuận: là phần chênh lệch giữa tổng doanh thu (TR) và tổng chi phí (TC)
trong khoảng thời gian xác định
- Công thức: có 2 cách tính lợi nhuận
+ Cách 1: Lợi nhuận = Tổng doanh thu – Tổng chi phí
Hay chúng ta có thể tính lợi nhuận của nhà sản xuất bằng cách xác định lợi nhuận
của một đơn vị sản phẩm và nhân số đó với sản lượng.
Tổng lợi nhuận= Lợi nhuận đơn vị * Sản lượng
(Q)= TR(Q) – TC(Q)
Lợi nhuận đơn vị = Giá bán – Tổng chi phí bình quân
- Lợi nhuận kinh tế và lợi nhuận tính toán (lợi nhuận kế toán)
+ Lợi nhuận kinh tế: được định nghia là phần chênh lệch giữa tổng doanh
thu và tổng chi phí kinh tế
+ Lợi nhuận tính toán (lợi nhuận tính toán): là phần chênh lệch giữa tổng
doanh thu và tổng chi phí tính toán (nó bao gồm chi phí kế toán và chi phí cơ hội )
Xét về mặt giá trị tuyệt đối thì lợi nhuận kinh tế thường nhỏ hươn lợi nhuận tính
toán nhưng phản ánh chính xác hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Nếu Lợi nhuận kinh tế = 0 thì TR= TC kinh tế
5.3.2 Tối đa hóa doanh thu, lợi nhuận


- Tối đa hóa doanh thu: đây là mục tiêu ngắn hạn của doanh nghiệp
Theo phương pháp đại số thì để TRmax khi TR’ = 0 hay MR= 0
- Tối đa hóa lợi nhuận: Để xác định mức sản lượng tối đa lợi nhuận cần so sánh
MR, MC. Từ mối quan hệ của MR, MC ta có thể thấy được hành vi tối đa hóa lợi
nhuận của doanh nghiệp theo công tắc sau:
(Q) MAX với (Q)= TR(Q) – TC(Q).
Lấy đạo hàm 2 vế theo Q ta có để lợi nhuận tối đa : = - =0
MR= MC
+ MR > MC khi doanh nghiệp tăng Q sẽ làm tăng lợi nhuận
+ MR < MC khi doanh nghiệp tăng Q sẽ làm giảm lợi nhuận
+ MR= MC thì doanh nghiệp đạt mới lợi nhuận tối đa, và Q tối ưu.

CHƯƠNG VI : CẤU TRÚC THỊ TRƯỜNG


6.2 Thị trường cạnh tranh hoàn hảo
6.2.1 Đặc điểm của thị trường cạnh tranh hoàn hảo
Một thị trường được coi là cạnh tranh hoàn hảo khi thỏa mãn các điều kiện sau
(hay chính là đặc điểm của thị trường cạnh tranh hoàn hảo).
-. Số lượng người tham gia thị trường (người sản xuất, người tiêu dùng): trong thì
trường này thì có vô số người mua và người bán). Sản lượng của họ tương đối là
nhỏ so với lượng cung trên thị trường. Vì vậy mà tác động của họ đến giá là không
đáng kể (hay họ không có sức mạnh thị trường). Khi tham gia thị trường này thì
người sản xuất là người ” chấp nhận giá” sẵn có trên thị trường.Mỗi hãng đều có
thể bán toàn bộ sản lượng của mình ở mức giá “chấp nhận” đó. Hay đường cầu
của hãng là một đường nằm ngang
- Chủng loại sản phẩm: sản phẩm đồng nhất và người tiêu dùng có đầy đủ thông
tin về sản phẩm. Sản phẩm của các hãng là như nhau để đảm bảo cho việc mua
của người mua không phải quan đến việc mua của hãng nào. Thông tin về sản
phẩm và giá cả của sản phẩm đều được người mua biết rõ
- Cản trở và xâm nhập thị trường: việc xâm nhập thị trường là tự do. Lợi nhuận
kinh tế là động lực, sức hút mạnh mẽ đối với những ai muốn gia nhập thị trường.
Trong điều kiện cạnh tranh hoàn hảo không có trở ngại đáng kể nào đối với việc
xâm nhập thị trường. Khi có nhiều hãng cùng tham gia vào thị trường thì lợi nhuận
kinh tế giảm xuống và tiến dần đến số không và các nhà sản xuất sẽ có xu hướng
rút khỏi thị trường này
6.2.2 Sản lượng của hãng
- Mục đích ngắn hạn của nhà sản xuất là xác định mức sản lượng sao cho lợi
nhuận tối đa. Quyết định sản xuất của một hãng là sự lựa chọn sản lượng ngắn hạn
(với điều kiện nhà máy và thiết bị sẵn có)
Để tìm mức sản lượng tối ưu khi doanh thu cận biên bằng với chi phí cận biên
(MR= MC). Doanh thu cận biên là sự thay đổi của tổng doanh thu khi bán thêm
một sản phẩm. một hãng cạnh tranh hoàn hảo có thể bán hết sản phẩm tại mức giá
hiện hành do đó có thể thấy rằng doanh thu cận biên chính là giá bán sản phẩm.
Được thể hiện ở bảng sau
Bảng 6.2 Bảng doanh thu cận biên của hãng cạnh tranh hoàn hảo.
Giá sản
Giá
Tổng doanh thu
Doanh thu
lượng
bán
(đồng)
cận biên
(Q)
P
TR=P*Q
TR/
(đồng
)
0
1000
0
0
1
1000
1000
1000
2
1000
2000
1000
3
1000
3000
1000
4
1000
4000
1000
5
1000
5000
1000


Như vậy quy tắc lựa chọn sản lượng mang lại lợi nhuận tối đa với thị trường cạnh
tranh hoàn hảo là:
Chi phí cận biên = Giá bán
Ở đây cần phân biệt đường cầu đối với một hãng cạnh tranh hoàn hảo với đường
cầu toàn bộ thị trường

Vì hãng cạnh tranh có thể bán được toàn bộ sản lượng của mình ở mức giá hiện
hành trên thị trường nên nó có đường cầu D hãng nằm ngang. Còn đường cầu thị
trường vẫn dốc về bên phải như hình trên.
6.2.3 Tối đa hóa lợi nhuận ngắn hạn
Mục đích cuối cùng và quan trọng nhất của các nhà sản xuất là thu được lợi nhuận
tối đa. Lợi nhuận là: hiệu số giữa tổng doanh thu và tổng chi phí. Để xem xét
quyết định sản xuất của người sản xuất trong doanh nghiệp cạnh tranh hoàn hảo.

Q
0
100
200
300
400
500
600
700
800

P
1,00
0
1,00
0
1,00
0
1,00
0
1,00
0
1,00
0
1,00
0
1,00

TR
100,000

60,000
90,000

LN
-60,000
10,000

MR
1,000

MC
300

ATC
900

200,000

130,000

70,000

1,000

400

650

300,000

180,000

120,000

1,000

500

600

400,000

240,000

160,000

1,000

600

600

500,000

320,000

180,000

1,000

800

640

600,000

420,000

180,000

1,000

1,000

700

700,000

546,000

154,000

1,000

1,260

780

800,000

720,000

80,000

1,000

1,740

900


900

0
1,00
0

900,000

919,000

-19,000

1,000

1,990

1022

Từ bảng trên có thể thấy nhiều phương án sản xuất kinh doanh của hãng cạnh
tranh hoàn hảo. Chúng ta giả sử có vô số đơn vị sản xuất sản phẩm này và giá bán
của sản phẩm A trên thị trường là 1000 đồng/chiếc. Thấy rằng mức sản lượng
mang lại lợi nhuận tối đa là 600 sản phẩm A. Tại mức sản lượng đó chi phí cận
biên (MC= 1000) và lợi nhuận tối đa là 180,000 đồng.
Chúng ta có thể tính lợi nhuận của nhà sản xuất bằng cách xác định lợi nhuận của
một sản phẩm A vả nhân số đó với sản lượng
Tổng lợi nhuận = Lợi nhuận đơn vị * Lượng bán
Lợi nhuận đơn vị = Giá bán – Tổng chi phí bình quân
Tổng chi phí bằng quân của đơn vị sẽ bằng tổng chi phí cho sản lượng sản xuất ra
trong khoảng thời gian đã cho

Hình 6.2 Lợi nhuận của hãng
6.2.4 Đường cung của một hãng cạnh tranh và của thị trường (ngành)
Vì lợi nhuận mà lôi kéo thêm nhiều người sản xuất mới tham gia vào thị trường.
Và như vậy làm cho cung trên thị trường đột nhiên tăng mạnh làm cho đường
cung dịch chuyển từ S1  S2


Hình 6.3 Cân bằng mới của thị trường và hãng
Với ví dụ trên thì lượng cung tăng lên không đáng kể nên sản phẩm A lúc này chỉ
bán với P= 800 đồng/ chiếc, mức giá này làm thay đổi lợi nhuận và quyết định của
nhà sản xuất của hãng cạnh traznh.
Giá thị trường giảm xuống gây sức ép lớn đối với lợi nhuận của hãng là cho phần
lợi nhuận của hãng co lại. Mặc dù cơ cấu chi phí của hãng sản xuất là không đổi
song cơ hội bán hàng giảm đi đáng kể.
Tại P= 800 đồng/chiếc thì Q tối ưu = 500 sản phẩm, LN= 500*(800-640) = 80,000
đồng
NX: Trong cạnh tranh hoàn hảo khi một ngành sản xuất còn mang lại lợi nhuận
thì vô số nhà sản xuất mới sẽ tham gia vào thị trường cho đến khi giá bán tụt
xuống bằng mức chi phí bình quân tối thiểu. Tại mức đó (điểm M) hãng không
thể thu được chút lợi nhuận nào nữa. Tình huống này thể hiện cân bằng dài hạn
của hãng và toàn ngành sản xuất đó. Mức cân bằng này duy trì cho đến khi nhu
cầu thị trường thay đổi hoặc tiến bộ khoa học kỹ thuật hạ thấp chi phí sản xuất
xuống


Vì vậy có thể xác định mức sản lượng mang lại lợi nhuận tối đa, hãng cạnh tranh
hoàn hảo phải so sánh giá thị trường với chi phí cận biên (P = MC) hay đường
cung của hãng cạnh tranh hoàn hảo chính là đường chi phí cận biên đối với mức
giá cao hơn chi phí biến đổi bình quân tối thiểu. Còn đường cung của thị trường
là tổng hợp các đường cung của các nhà sản xuất

6.2.5 Đóng cửa sản xuất
Bên cạnh những hãng có mục tiêu là tối đa hóa lợi nhuận của mình thì một số
hãng lại gặp phải các tình huống buộc phải lựa chọn: tiếp tục sản xuất hay đóng
của sản xuất.
Trên hình 6.5 nếu ở mức giá OP2 ta thấy ATC> P và hãng sẽ không thu được lợi
nhuận. Vì thời gian ngắn nên hãng không thể thay đổi quy mô của hãng và lúc này
hãng sẽ phải chịu lỗ. Đối với hãng thì phải lựa chọn tiếp tục hay đóng cửa sản
xuất. Do đó hãng phải xem xét đến mối quan hệ giữa P và AVC.
Nếu P> AVC thì hãng nên tiếp tục sản xuất dù ở mức giá đó không đủ bù đắp cho
ATC, vì nếu hãng dừng sản xuất thì vẫn phải trả các khoản chi phí cố định nhưng
nếu tiếp tục sản xuất thì phần chênh lệch giữa giá và AVC sẽ bù đắp phần nào
khoản chi phí cố định, và trong thời gian tới thì hãng có thể mở rộng quy mô sản
xuất thì có thể hãng sẽ không phải chịu lỗ.
Nếu P< AVC thì hãng sẽ chọn phương án đóng cửa sản xuất, vì nếu hãng không
dừng sản xuất thì hãng vừa phải chi trả cho các khoản chi phí cố định, bên cạnh đó
hãng còn phải chi trả thêm cả mức chênh lệch giữa AVC và P
Như vậy điều kiện để đóng của sản xuất:
Giá <= chi phí biến đổi bình quân
6.3 Độc quyền
6.3.1 Đặc điểm của thị trường độc quyền
- KN: Độc quyền là một hãng sản xuất toàn bộ hàng hóa hoặc dịch vụ cụ thể để
cung cấp cho thị trường


Độc quyền là một thái cực hoàn toàn khác hẳn với cạnh tranh hoàn hảo, và những
hãng nào thỏa mãn các điều kiện sau thì hãng đó được coi là hãng độc quyền
- Số lượng người sản xuất: chỉ có một hãng duy nhất sản xuất một loại sản phẩm
hoặc dịch vụ cụ thể nào đó
- Sản phẩm: là độc nhất và không có hàng hóa thay thế gần gũi
VD: điện thoại là sản phẩm độc quyền có chức năng truyền đạt thông tin, điện
dùng để thắp sáng và xem vô tuyến
- Tham gia hay rút lui khỏi thị trường: tham gia vào thị trường độc quyền rất khó
khăn vì các cản trở đối với việc xâm nhập hoặc rút khỏi thị trường là rất lớn.
- Hình thức cạnh tranh phi giá cả: nhà độc quyển sử dụng hình thức này (như
quảng cao) để phân biệt sản phẩm của họ
6.3.2 Nguyên nhân dẫn đến độc quyền
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến sự tồn tại của độc quyền - tình huống có một
hãng sản xuất cung cấp toàn bộ hàng hóa cho thị trường. Các nguyên nhân đó là;
- Bằng sáng chế (bản quyền): một hãng có thể thu được vị trí độc quyền nhờ có
được bản quyền đối với sản phẩm hoặc quy trình công nghệ nhất định. VD: ở Mỹ,
luật bảo hộ bản quyền sáng chế của mình trong 17 năm. Như vậy không ai có
quyền được sử dụng sáng chế đó. Luật này khuyến khích việc phát minh sáng chê
để đưa nhanh các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất
- Kiểm soát các yếu tố đầu vào: một hãng có thể trở thành độc quyền khi nó kiểm
soát được toàn bộ nguồn cung cấp các nguyên liệu để chế tạo ra một loại sản phẩm
nào đó
- Quy trình của chính phủ: một hãng có thể trở thành độc quyền nhờ các quy định
của chính phủ. Chính phủ có thể ủy thác cho một hãng nào đó quyền được bán
hoặc cung cấp những loại sản phẩm hoặc dịch vụ nhất định
- Độc quyền tự nhiên: một số ngành sản xuất có tính kinh tế của quy mô. Điều đó
có nghĩa là khi quy mô (sản lượng) tăng lên thì chi phí bình quân sẽ giảm xuống.
Tính kinh tế của quy mô cho phép một hãng lớn có lợi thế hơn các hãng nhỏ. Và
do vậy, tính kinh tế của quy mô sẽ là “ một hàng rào tự nhiên” đối với việc xâm
nhập thị trường. VD: dịch vụ công cộng thường mang tính chất độc quyền như
dịch vụ: điện thoại, điện tín sản xuất và phân phối điện.
6.3.3 Đường cầu và đường doanh thu cận biên trong độc quyền
Sự xuất hiện độc quyền đã xóa sạch sự khác biệt giữa đường cầu thị trường và
đường cầu của nhà độc quyền. Trong độc quyền chỉ có một hãng sản xuất duy nhất
do đó đường cầu thị trường chính là đường cầu độc quyền. Chúng là những đường
nghiêng xuống về phía bên phải quen thuộc khác hẳn với đường cầu nằm ngang
trong cạnh tranh hoàn hảo
VD: Giả sử sản phẩm B là một sản phẩm độc quyền nghĩa là chỉ một hãng sản
xuất và tiêu thụ sản phẩm này trên thị trường. Chúng ta cũng xem xét mối quan hệ
giữa giá bán và lượng sản phẩm B được bán ra theo số liệu của bảng 6.4 sau đây

Q

P
(triệ
u

TR
(triệ
u

MR
(triệ
u


A
B
C
D
E
F
G
H

1
2
3
4
5
6
7
8

đồn
g)
13
12
11
10
9
8
7
6

đồn
g)
13
24
33
40
45
48
49
48

đồn
g)
13
11
9
7
5
3
1
-1

Nhận thấy trong điều kiện độc quyền để bán được số lượng hàng nhiều hơn thì giá
bán sẽ giảm xuống theo quy luật cầu. Điều này ảnh hưởng trược tiếp đến sự thay
đổi của doanh thu cận biên. Doanh thu cận biên thể hiện sự thay đổi của tổng
doanh thu do lượng bán tăng thêm một đơn vị
Vì lượng hàng được bán thêm chỉ khi giá hạ nên doanh thu cận biên luôn nhỏ
hơn giá bán ở mọi sản lượng như ta thấy trên đồ thị sau. Ta thấy rằng đường
doanh thu cận biên nằm dưới đường cầu (giá bán) ở mọi điểm trừ điểm đầu tiên.
Ngoài ra, chúng ta cần lưu ý rằng khác với giá bán, doanh thu cận biên có thể có
giá trị (> = < 0)

6.7
6.3.4 Sản lượng độc quyền
Bất kỳ hãng độc quyền nào cố gắng sản xuất ra sản lượng mang lại lợi nhuận tối
đa. Sản lượng này được xác định theo quy tắc tối đa hóa lợi nhuận đó là sản xuất
tại mức sản lượng ở đó doanh thu cận biên bằng chi phí cận biên
Tuy nhiên, đường MR trong độc quyền khác với đường cầu của hãng (giá bán) do
đó sản lượng của hãng độc quyền là giao điểm của đường doanh thu cận biên
(MR) và chi phí cận biên (MC) và P


-

Hình 6.8
Từ hình vẽ ta thấy A là giao điểm của MC và MR cho biêt mức sản lượng cần sản
xuất là 4 sản phẩm và người tiêu dùng sẵn sàng chi trả là 10 triệu để mua mỗi sản
phẩm đó
Tóm lại đường doanh thu cận biên (MR) và chi phí cận biên (MC) sẽ giúp nhà độc
quyền xác định được sản lượng mang lại lợi nhuận tối đa. Còn đường cầu thị
trường cho biết giá mà người tiêu dùng sẵn sàng trả để mua sản phẩm đó. Nhà độc
quyền sẽ căn cứ vào đường cầu để định giá cho sản phẩm của mình
6.3.5 Lợi nhuận độc quyền
Giống như các nhà sản xuất khác thì mục tiêu đầu tiên và quan trọng nhất đối với
nhà độc quyền là làm sao thu được lợi ích cao nhất. Quy tắc tối đa hóa lợi nhuận
đã giúp nhà độc quyền xác định được sản lượng mang lại lợi nhuận tối đa
Ở đây, đường doanh thu cận biên (MR) trong độc quyền luôn nằm dưới đường cầu
(giá) nên sản lượng của nhà độc quyền nhỏ hơn so với sản lượng trong cạnh tranh
và giá bán lại cao hơn. Do vậy nhà độc quyền luôn thu được lợi nhuận cao hơn
bằng cả 2 biện pháp sau:
Giảm lượng cung

-

Nâng giá bán
VD: quay trở về ví dụ đối với sản phẩm A ở hình 6.8 ta có


Hình 6.9 Xác định sản lượng và giá của độc quyền
Ta thấy ở mức P thị trường = 1000 đồng/ chiếc, lượng cung tương ứng Q C = 600 sản
phẩm. Lợi nhuận thu được LN= 180,000 đồng.
Trong điều kiện độc quyền vì đường doanh thu cận biên (MR) nằm dưới đường
cầu (D) nên sản lượng được xác định là giao điểm của MR và MC, tại đây thì Q m =
475 sản phẩm và P = 1,100 đồng. Như vậy thì LN= (1,100- 630)* 475 = 223,250
đồng. Đây là lợi nhuận độc quyền cao hơn trong điều kiện cạnh tranh
Cũng ở hình trên ta thấy (X- U) lợi nhuận của một đơn vị cạnh tranh sẽ nhỏ hơn
(A- B) lợi nhuận đơn vị trong độc quyền
Như vậy trong điều kiện độc quyền lợi nhuận lớn hơn cho nhà độc quyền phấn
khởi hơn và làm cho người tiêu dùng bị thiệt hại. Phần thiệt hại do nhà độc quyền
gây ra cho xã hội gọi là phần mất không. Đây là hậu quả của việc thực hiện sức
mạnh thị trường- là khả năng ảnh hưởng tới giá trị thị trường của nhà độc quyền.
Trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo, hãng là người chấp nhận giá và đặt giá bằng
chi phí cận biên. Trong độc quyền, vì doanh thu cận biên nhỏ hơn giá bán do đó
mức sản lượng do nhà độc quyền lựa chọn sẽ nhỏ hơn so với mức sản lượng trong
thị trường cạnh tranh

Hình 6.9 Phần mất không do độc quyền gây ra (SABE)
Nhà độc quyền chọn mức sản lượng Qm tại đó MR= MC và đặt giá bán là Pm. So
với thị trường cạnh tranh, mức sản lượng là Qc và mức giá Pc ta thấy xã hội bị
thiệt hơn. Một lượng mất không do lượng sản phẩm bị giảm từ Qc đến Qm và giá
cao hơn Pm so với Pc.
Chúng ta thây sức mạnh thị trường của nhà độc quyền gây ra các tổn thất cho xã
hội. Sức mạnh của nhà độc quyền được xác định bằng chỉ số Lerner (do Abba
Lerner đưa ra năm 1934)
L=


Từ công thức cho ta thấy 0. Khi L càng gần 1 thì sức mạnh của nhà độc quyền
càng lớn
Lợi nhuận nhà độc quyền là mong muốn lớn nhất đối với các nhà sản xuất. Vì vậy
các nhà độc quyền luôn tìm mọi cách để duy trì vị trí độc quyền. Khác với trong
thị trường cạnh tranh hoàn hảo, sự tồn tại của lợi nhuận độc quyền không cho
phép các hãng tham gia vào ngành. Nhà độc quyền luôn cố gắng ngăn chặn cạnh
tranh. Họ đưa ra các trở ngại để ngăn chặn các nhà sản xuất mới xâm nhập vào thị
trường. Một trong những công cụ hiệu lực nhất là sử dụng bằng phát minh sáng
chế hoặc bản quyền sản xuât. Một khi có được bản quyền hãng sản xuất sẽ được
pháp luật bảo hộ và ngăn cạnh được cạnh tranh



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×