Tải bản đầy đủ

Dự báo cung lao động việt nam (số lượng và cơ cấu) giai đoạn đến năm 2010

hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH

LỜI NÓI ĐẦU
Lao động, một mặt là bộ phận của nguồn lực phát triển, đó là yếu tố
đầu vào không thể thiếu được trong quá trình sản xuất. Mặt khác lao động là
một bộ phận của dân số, những người được hưởng lợi ích của sự phát triển.
Sự phát triển kinh tế suy cho cùng đó là tăng trưởng kinh tế để nâng cao đời
sống vật chất, tinh thần cho con người. Lao động là một trong bốn yếu tố tác
động tới tăng trưởng kinh tế và nó là yếu tố quyết định nhất, bởi vì tất cả mọi
của cải vật chất và tinh thần của xã hội đều do con người tạo ra, trong đó lao
động đóng vai trò trực tiếp sản xuất ra của cải đó. Trong một xã hội dù lạc
hậu hay hiện đại cũng cân đối vai trò của lao động, dùng vai trò của lao động
để vận hành máy móc.Lao động là một yếu tố đầu vào của mọi quá trình sản
xuất không thể có gì thay thể hoàn toàn được lao động.
Với Việt Nam là một nước đang phát triển và muốn có tốc độ tăng
trưởng kinh tế cao thì cần đề cao vai trò của lao động trong phát triển kinh tế.
Những lý do trên là cơ sở của đề tài: “Dự báo cung lao động Việt Nam (số
lượng và cơ cấu) giai đoạn đến năm 2010”. Nội dung của đề tài là phân tích
thực trạng của lao động Việt Nam hiện nay và phương hướng giải quyết để
phát huy vai trò của lao động góp phần phát triển kinh tế.


Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH

PHẦN I
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

I. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của nguồn lao động Việt Nam
1. Một số khái niệm cơ bản
a. Dân số: Là tổng số người đang tồn tại và phát triển trong phạm vi
một lãnh thổ nhất định (một nước, một châu lục hay toàn cầu…) tại một thời
điểm xác định.
b. Nguồn lao động (hay lực lượng lao động). Là một bộ phận dân số
trong độ tuổi qui định thực tế có tham gia lao động (đang có việc làm), và
những người không có việc làm nhưng đang tích cực tìm việc làm. Nguồn lao
động được biểu hiện trên hai mặt số lượng và chất lượng. Như vậy theo khái
niệm nguồn lao động
thì có một số người được tính vào nguồn nhân lực nhưng lại không phải là
nguồn lao động. Đó là những người lao động không có việc làm, nhưng
không tích cực tìm kiếm việc làm; những người đang đi học, những người
đang làm nội trợ trong gia đình và những người thuộc tính khác(nghỉ hưu
trước tuổi quy định).
Cần biết là trong nguồn lao động chỉ có bộ phận những người đang
tham gia lao động là trực tiết góp phần tạo ra thu nhhập của xã hội
2. Đặc điểm của nguồn lao động ở Việt Nam hiện nay
a. Số lượng lao động tăng nhanh
Có sự khác biệt chủ yếu giữa sự thách thức phát triển mà các nước đang
phát triển gặp phải so với các nước phát triển là sự gia tăng chưa từng thấy
của lực lượng lao động. Ở hầu hết các nước, trung bình mỗi năm số người tìm
Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
việc làm tăng từ 2%trở lên. Sự gia tăng nguồn lao động liên quan chặt chẽ với
việc gia tăng dân số. Theo số liệu tổng điều tra dân số 1-4-1999 dân số nước
ta là 76,32 triệu người, trong đó khoảng 39 triệu người là lực lượng lao động

chiếm 51% dân số. Dự báo ở nước ta mỗi năm bình quân tăng thêm hơn một
triệu lao động dẫn đến sức ép rất lớn về việc làm.
b. Phần lớn lao động làm việc trong khu vực nông nghiệp.
Một trong những đặc điểm nổi bật nhất về lao động ở các nước đang phát
triển là đa số lao động làm nông nghiệp.Ở Việt Nam lao động nông nghiệp
chiếm hơn 70% tông số lao động . Loại hình công việc này mang tính phổ
biến ở những nước nghèo. Xu hướng chung là lao động trong nông nghiệp
giảm dần trong khi lao động trong công nghiệp và dịch vụ lại tăng. Mức độ
chuyển dịch này tuỳ theo mức độ phát triển của nền kinh tế
c. Trình độ chuyên môn của người lao động thấp
Ở Việt Nam số người không biết chữ hiện nay còn chiếm tỷ lệ đáng kể.
Trong lực lượng lao động xã hội, số người lao động phổ thông cơ sở chiếm
25%, phổ thông trung học 13%. Hàng năm chỉ có 7% số thanh niên sau khi
học hết phổ thông trung học được đào tiếp trong các trường học nghề, trung
học và đại học chuyên nghiệp, chỉ có 9% trong tổng số lao động của xã hội là
lao động kỹ thuật. Các chuyên viên kỹ thuật, đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế
và công nhân kỹ thuật giỏi còn ít.
d. Còn một bộ phận lớn lao động chưa được sử dụng.
Như trên đã phân tích, việc đánh giá tình trạng chưa sử dụng hết lao
động phải được xem xét qua các hình thức biểu hiện của thất nghiệp-thất
nghiệp hữu hình và thất nghiệp trá hình. Do sức ép về dân số và những khó
khăn về kinh tế
Ở các nước đang phát triến đã tác động lớn tới vấn đề công ăn việc làm
ở cả hai khu vực thành thị và nông thôn. Tình trạng lao động thất nghiệp,
thiếu việc làm có xu hướng gia tăng đặc biệt ở khu vực thành thị. ở nước ta,
Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
năm 1998, chỉ tính riêng khu vực thành thị thì tỷ lệ thất nghiệp là 6,85%tăng
hơn 0,84%so với năm 1997. Số lao động thiếu việc làm trong các doanh
nghiệp Nhà nước hiện nay trên 8%, thậm chí còn có nơi lên tới 50-60%. Còn
ở nông thôn, tỷ lệ thiếu việc làm khoảng 27,65%. Tính chung cho cả nước, tỷ
lệ thời gian lao động được sử dụng cho hoạt động kinh tế năm 1998 là
71,13%. Thực tế đó cho thấy, vấn đề giải quyết việc làmđang là áp lực nặng
nề đối với các nươc đang phát triển nói chung và Việt Nam nói riêng.
Vấn đề giải quyết việc làm ở nước ta được xem là vấn đề kinh tế-xã
hội rất tổng hợp và phức tạp. Chiến lược ổn định và phát triển kinh tế-xã hội
đến năm 2000 của Việt Nam đã khẳng định “Giải quyết việc làm, sử dụng tối
đa tiềm năng lao động xã hội là mục tiêu quan trọng hàng đầu của chiến lược,
là một tiêu chuẩn để đinh hướng cơ cấu kinh tế và lựa chọn công nghệ’’. Trên
phạm vi rộng, giải quyết việclàm bao gồm những vấn đề liên quan đến phát
triển nguồn lực và sử dụng có hiệu quả nguồn nhân lực; còn theo phạm vi
hẹp, giải quyết việc làm chủ yếu hướng vào đối tượng và mục tiêu giảm tỷ lệ
thất nghiệp, khắc phục tình trạng thiếu việc làm, nâng cao hiệu quả việc làm
và tăng thu nhập.
3. Khái quát về thực trạng nguồn lao động Việt Nam (1996-2003)
3.1. Qui mô lực lượng lao động của Việt Nam thời kỳ 1996-2003
3.2. Cơ cấu lực lượng lao động Việt Nam thời kỳ 1996-2003
a. Cơ cấu theo trình độ văn hóa
Tuy tỷ lệ biết chữ của nước ta cao so với một số nước nhưng trình độ
văn hoá vẫn thuộc loại thấp, thể hiện qua bảng sau:
Bảng 2: Cơ cấu lao động từ 15 tuổi trở lên tham gia hoạt động kinh tế
phân theo trình độ văn hoá(%)
1996
Tổng

1997

Trong đó
nữ

Tổng

1998

Trong đó
nữ

Tổng

Trong
đó nữ

Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
Chưa biết chữ
5,8
62,3

5,1

61,6

3,8

62,4

Chưa tốt nghiệp cấp I

20,9

56,4

20,3

55,5

18,5

56,1

Đã tốt nghiệp cấp I

27,8

49,7

28,1

49,2

29,4

45,3

Đã tốt nghiệp cấp II

32,1

48,3

32,4

48,1

32,3

48,3

Đã tốt nghiệp cấpIII

13,5

44,1

14,1

44,0

16,0

44,2

Nguồn: Thực trạng lao động - Việc làm ở Việt Nam, nxb Thống kê 1996-1998

Theo số liệu của bảng trên, tỷ lệ người chưa biết chữ đã giảm, là kết
quả của chương trình xoá mù chữ do Chính phủ thực hiện trong những năm
qua. Số lao động chưa tốt nghiệp cấp I trong hai năm 1997-1998 đẫ giảm từ
20,3% xuống 18,5% nhưng tỷ lệ này vẫn còn cao và tốc độ chậm, trong khi
đó cơ cấu lao động theo trình độ cấp I, II, III chuyển biến còn rất chậm. Thực
tế là tỷ lệ lao động tốt nghiệp cấp I năm 1996 là 27,8% nhưng đến năm 1998
cũng mới chỉ là 29,4%; lao động tốt nghiệp cấp III năm 1996 là 13,5% đến
năm 1998 là 16%. Trong khi đó, tỷ lệ lao động tốt nghiệp cấp III chiếm một
tỷ lệ không cao trong toàn lao động, do đó cơ hội tìm việc làm là rất khó
khăn.
b. Cơ cấu lao động theo trình độ chuyên môn kỹ thuật:
Hiện nay ở nước ta đang tồn tại tình trạng thừa lao động phổ thông,
thiếu lao động kỹ thuật. Nước ta đang bước vào giai đoạn đẩy mạnh CNH,
HĐH song tỷ lệ lao động giản đơn còn quá cao(88%), cơ cấu nguồn lao động
còn quá lạc hậu so với nhiều nước, nhất là các nước công nghiệp phát triển,
thể hiện ở tháp sau:
Hình 1: Tháp lao động của
Việt Nam

Hình 2: Tháp lao động của
Các nước công nghiệp

0,3%

0,5%

Các nhà khoa học

2,7%

5%

Kỹ sư

33,5%

24,5%

5,5%

35%

88%

35%

Chuyên viên kỹ thuật

Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
Lao động lành nghề
Lao động không lành nghề
Hình 1

Hình 2

Nhìn vào hai hình trên cho thấy trình độ nguồn lao động nước ta chủ
yếu là LLLĐ không lành nghề. Trong khi LLLĐ lành nghề ở các nước công
nghiệp chiếm tới 35% trong tổng số LLLĐ xã hội thì nước ta chỉ có 5,5%.
LLLĐ có trình độ chuyên viên kỹ thuật, kỹ sư, và các nhà khoa học của họ
chiếm tới 30% còn nước ta mới có 6,5%. Chúng ta đang rất thiếu đội ngũ lao
động kỹ thuật (tính đến giữa năm1999 số này mới có khoảng 14%). Trong
một số ngành kinh tế quan trọng cần nhiều lao động kỹ thuật nhưng hiện có
rất ít. Chẳng hạn, ngành công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng1,6%, ngành
nông lâm ngư nghiệp 7%(hiện nay LLLĐ của ngành này chiếm tới 3/4 tổng
lao động xã hội). Vùng đồng bằng sông Cửu Long - một trong những vùng
sản xuất lương thực lớn nhất - nhưng LLLĐ đã qua đào tạo chỉ đạt 3,68%,
trong đó công nhân kỹ thuật có bằng 0,6%, trung cấp 1,55% và đại học
0,74%. Một số khu chế xuất, khu công nghiệp cần tuyển lao động có kỹ thuật
thì lao động của nước ta chỉ đáp ững được rất ít. Ví dụ: Khu chế xuất Linh
Trung cần tuyển 7000 công nhân nữ có trình độ tay nghề bậc 3/7 trở lên
nhưng chỉ đáp ứng được 1500 người. Khu chế xuất Tân Thuận cũng ở tình
trạng tương tự: cần tuyển 15000 công nhân kỹ thuật, ta chỉ đáp ứng được
3000. Cái thiếu của ta là lao động kỹ thuật trong khi lại dư thừa lao động phổ
thông. Bởi vậy, cơ cấu nguồn lao động không đáp ứng được yêu cầu thị
trường trong nước, chưa nói đến yêu cầu tham gia cạnh tranh trên thị trường
quốc tế.

Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
Ngoài ra, cơ cấu lao động của ta hiện đang rơi vào tình trạng thừa thầy
thiếu thợ ở mức khá nghiêm trọng. Tức là ngay trong LLLĐ, số lao động có
trình độ chuyên mộ kỹ thuật đã ít lại còn có cơ cấu bất hợp lý.
Năm 1997 là 1/1,5/ 1,7 và đến năm 1999 tỷ lệ này càng chệch hướng
thêm nữa (1/1,2/0,92), nó gần như “lộn ngược” với các nước khác.. Vì thế,
chúng ta đang còn ở trong tình trạng “thừa thầy, thiếu thợ” rất nghiêm trọng.
Theo báo cáo của bộ giáo dục và đào tạo, trong 10 năm (1986-1996), số học
sinh học nghề giảm 35%, số giáo viên dạy nghề giảm 31%, số trường dạy
nghề giảm 41%, trong khi đó có 70-80% số sinh viên tốt nghiệp đại học cao
đẳng ra trường không có việc làm, riêng nghành y hiện nay có trên 3000 bác
sỹ không có việc làm.

Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
c. Cơ cấu lao động theo ngành kinh tế:
Bảng 5: Cơ cấu lao động theo ngành kinh tế
1996
Triệu

1997
%

người

Triệu

%

người

Tổng số

35,792

8,77

33,994

8,83

Khu vực I

69,22

1,04

68,78

1,01

Nông nghiệp và Lâm nghiệp

67,48

1,03

67,07

1,00

Thuỷ sản

1,74

1,49

1,70

1,35

Khu vực II

12,93

23,37

12,52

24,73

CN khai thác

0,59

46,48

0,57

52,6

CN chế biến

9,19

19,09

8,90

19,38

SX và PP điện, khí đốt và nước

0,43

39,46

0,41

38,56

Xây dựng

2,72

30,18

2,64

34,65

Khu vực III

17,85

28,16

18,70

26,95

Thương nghiệp và sửa chữa

0,63

9,61

7,22

7,68

Khách sạn, nhà hàng

1,54

7,27

1,40

7,19

Vận tải, kho bãi, thông tin

2,39

24,49

2,31

23,00

Tài chính và tín dụng

0,35

39,66

0,34

41,78

Hoạt động và KHCN

0,11

81,63

0,11

79,63

Kinh doanh tài sản và tư vấn

0,21

44,21

0,21

44,13

QLNN, ANQP, BHXH

1,14

53,10

1,11

57,60

Giáo dục và đào tạo

2,78

74,49

2,70

77,75

Y tế và cứu trợ xã hội

0,82

57,24

0,80

58,51

Hoạt động VHTT

0,72

33,72

0,26

34,72

Hoạt độngdảng, đoàn thể

0,28

54,91

0,27

64,66

Phục vụ cá nhân và cộng đồng

1,66

2,78

1,61

3,68

Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
Nguồn: Tính toán từ niên giám thống kê

Thứ tư, LLLĐ là chủ yếu trong cơ cấu lao động trong ngành. Sự nghiệp
CNH đã được tiến hành vài thập kỷ song cho đến nay nền kinh tế nước ta vẫn
còn mang nặng dấu ấn một nền kinh tế thuần nông, thể hiện rõ trong cơ cấu
nguồn lao động theo ngành.. Năm 1998, cơ cấu lao động theo ngành đã có
những chuyển biến tích cực, nhưng so với yêu cầu còn rất chậm: lao động
nông nghiệp giảm còn 66% và lao động công nghiệp, dịch vụ tăng lên 13% và
21%.So với một số nước trong khu vực, cơ cấu LLLĐ của nước ta như vậy là
còn rất lạc hậu. Chẳng hạn, năm 1997, tỷ trọng lao động nông nghiệp của
Mianma giảm xuống còn 51,8%, Malayxia còn 14,8%, Indonexia còn 39,2%,
Phillipin 37,2%, Thái Lan 49,2%.
Để có nền kinh tế tiên tiến, hiệu quả vấn đề không chỉ đơn thuần thay
đổi cơ cấu ngành kinh tế, mà quan trọng hơn là thay đổi cơ cấu lao động, cơ
cấu dân số. Hiện tại vẫn còn khoảng gần 70% lao động nằm trong khu vực I
(nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản) và 80% dân số sống ở vùng nông thôn thì
việc thực hiện CNH, HĐH rất không dễ dàng. Điều này cho thấy tính phức
tạp của việc chuyển từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu sang một nền
kinh tế có vóc dáng hiện đại, và cũng phải biết từ bỏ tham vọng đốt cháy giai
đoạn để tránh những bệnh do hình thức mà ra.
d. Cơ cấu lao động theo vùng lãnh thổ:
Hiện nay có sự thiếu cân đối nghiêm trọng trong cơ cấu lao động theo
vùng lãnh thổ. Hiện nay, tỷ trọng lao động ở hai vùng đồng bằng Sông Hồng
và đồng bằng Sông Cửu Long cao nhất nước (20,5% và 21,7% tổng LLLĐ xã
hội). Trong khi đó vùng Tây Nguyên rộng lớn, LLLĐ chỉ có 4%, vùng duyên
hải Miền Trung10,4% và Đông Nam Bộ 12,7%. Sự mất cân đối này không
chỉ gây nên khó khăn cho vấn đề công ăn việc làm mà còn ảnh hưởng xấu đến
phát triển kinh tế xã hội cũng như an ninh quốc phòng của quốc gia.
Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
e. Cơ cấu lao động theo tình trạng có việc làm hay thất nghiệp:
Bảng 4: Tỷ lệ thất nghiệp của lực lượng lao động trong độ tuổi
ở khu vực thành thị (%)
1996

1997

1998

1999

Toàn quốc

5,88

6,01

6,85

7,40

1.Đồng bằng sông Hồng

7,57

7,06

8,25

9,34

Hà Nội

7,71

8,56

9,09

10,31

2.Vùng Đông Bắc

6,42

6,34

6,60

8,72

Quảng Ninh

9,63

7,06

6,80

9,29

3.Vùng Tây Bắc

4,51

4,73

5,92

6,58

4.Vùng Bắc Trung Bộ

6,96

6,68

7,26

8,62

5.Duyên hải Nam Trung Bộ

5,57

5,42

6,67

7,07

Đà Nẵng

5,53

5,42

6,35

6,64

6.Tây Nguyên

4,24

4,99

5,88

5,95

7.Vùng Đông Nam Bộ

5,43

5,89

6,64

6,52

TP Hồ Chí Minh

5,68

6,13

6,76

7,04

Đồng Nai

6,61

4,03

5,52

5,87

8.Đồng bằng sông Cửu Long

4,73

4,72

6,35

6,53

Nguồn: Tổng hợp kết quả điều tra Lao động - Việc làm hàng năm ở khu vực thành thị
1996,1997,1998,1999

Sau khi đạt mức thất nghiệp thấp nhất là 5,88% năm 1996, tỷ lệ thất
nghiệp chính thức ở khu vực thành thị có xu hướng tăng trở lại ở năm 1997 là
6,01%, năm 1998 là 6,08 % và năm 1999 là 7,4%số lao động thành thị bị thất
nghiệp. Tại một số thành phố lớn, trung tâm công nghiệp, tỷ lệ thất nghiệp
năm 1998 tăng nhanh đặc biệt ở Hà Nội (9,09%), Hải Phòng (8,43%), Đà
Nẵng (6,35%), TP Hồ Chí Minh (6,76%) và tỷlệ tương ứng năm 1999
là:10,31%, 8,04%, 6,64%, 7,04%. Lao động thành thị làm việc chủ yếu trong
khu vực công nghiệp, dịch vụ, đặc biệt tại các thành phố lớn, nơi thu hút phần
Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
lớn các nhà đầu tư nước ngoài. Sự đi xuống về kinh tế từ năm 1998, một phần
chịu tác động của khủng hoảng kinh tế khu vực là nguyên nhân chính dẫn đến
tăng tỷ lệ thất nghiệp ở khu vực này. Năm 1998 một số ngành có tỷ lệ thất
nghiệp tăng lên rõ rệt như: hoá chất (11,27%), khai thác mỏ(3,57%), dệt
(2,06%), giày (2,15%), may mặc (2,66%) trong khi tỷ lệ tương ứng của năm
1997 tương đối thấp (0,08%, 0,26%, 0,26%, 0,05%, 1,91%).
Trong số lao động thất nghiệp ở thành thị, tỷ lệ cao nhất rơi vào nhóm
người trẻ tuổi từ 15-24 và nhóm tuổi 25-34. Số người này chủ yếu là học sinh
phổ thông chưa tốt nghiệp, sinh viên trung học và đại học ra trường muốn có
việc nhưng không tìm được việc làm. Có thể thấy tình hình đó qua bảng sau
đây:
Bảng10: Tỷ lệ thất nghiệp của lao động hoạt động kinh tế thường xuyên ở
khu vực thành thị phân theo nhóm tuổi (%)
Năm 15-24

25-34

35-44

45-59

55

56-59 60

>60

1996 21,28

10,57

5,65

4,8

3,05

4,17

2,17

3,51

1997 11,4

5,97

4,06

3,68

2,56

2,02

1,65

1998 13,54

7,11

4,45

3,83

3,03

3,03

1,18

1,18

1,03

Cơ cấu thất nghiệp phân theo nhóm tuổi
1996 42,69

32,70

16,11

6,03

0,25

1,09

0,1

1997 37,16

31,95

20,93

8,67

0,34

0,81

0,15

1998 36,03

32,25

20,91

8,72

1,48

1,48

0,6

100
100

0,6

100

Nguồn : Thực trạng lao động-việc làm ở Việt Nam , nxb Thống 1996-1998
Xét trên tổng thể , nếu vẫn giữ nguyên mức tăng dân số (1,7%/năm),
tăng nguồn lao động và GDP như thời kỳ 1995-1998 và với hệ số co dãn việc
làm khoảng 0,25-0,33 thì đến sau năm 2000 Việt Nam vẫn dư thừa lao động.
4. Cơ sở lý luận và thực tiễn của dự báo:
Dự báo dân số và nguồn nhân lực có ý nghĩa hết sức to lớn đối với
nhiệm vụ quản lý kinh tế – xã hội của đất nước. Những kết quả của dự báo
Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
dân số và nguồn nhân lực trong trương lai về số lượng, cơ cấu theo giới tính,
độ tuổi, sự phân bố theo lãnh thổ, cơ cấu về trình độ văn hoá và chuyên môn
là nguồn tài liệu cơ sở để nhà nước ra kế hoạch phân bổ, sử dụng hợp lý lao
động, giải quyết việc làm đẩy mạnh sản xuất nâng cao đời sống xã hội.
Dân số và nguồn lao động trong tương lai là biến số quan trọng quyết
định các cân đối vĩ mô như tích luỹ và tiêu dùng, xuất – nhập khẩu, tiết kiệm
và đầu tư, cũng như các chỉ tiêu chủ yếu trong kế hoạch phân bổ lại lực lượng
sản xuất. Nhà nước căn cứ vào các thông số của dự báo dân số và nguồn nhân
lực để đề ra kế hoạch xã hội như giao dục đào tạo, chăm sóc sức khoẻ, chính
sách dân số cũng như các vấn đề xã hội khác…
Dự báo dân số và nguồn nhân lực là một bộ phận lớn trong hệ thống dự
báo kinh tế – xã hội. Đối tượng trực tiếp của dự báo dân số là sự biến động tự
nhiên của dân số trong tương lai thông qua diễn biến của hệ số sinh, hệ số
chết, những thay đổi về kết cấu giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn, phân bố
theo lãnh thổ cũng như cường độ của các luồng di dân trong thời kì dự báo.
Đối tượng của dự báo nguồn lao động xã hội là số lượng, cơ cấu theo tuổi,
giới, trình độ học vấn và cơ cấu nghề nghiệp cũng như sự thay đổi trong phân
bố và sử dụng nguồn lao động trong tương lai trên phạm vi nền kinh tế cũng
như các vùng lãnh thổ.
5. Phương pháp dự báo:
Dự báo bằng phương pháp chuyển tuổi
Bước 1: Dự báo dân số ở tương lai bằng phương pháp thành phần
(chuyển tuổi). Khoảng chuyển tuổi trong trường hợp này có thể làm một năm
hoặc năm năm và cần tính riêng cho dân số năm và nữ
Bước 2: Căn cứ vào giới hạn tuổi lao động của năm giới và nữ giới, dựa
vào kết quả dự báo ở bước một để xã định bộ phận dân số trong độ tuổi lao
động cho nam và nữ.

Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
Bước 3: Xác định số lượng nguồn nhân lực trên cơ sở kết quả ở bước
hai và hệ số có khả năng lao động theo từng giới tính. Hệ số có khả năng lao
động thường được tính toàn trên cơ sở điều tra trong quá khứ và cần được
điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện tương lai. Thông thường hệ số này biến
động trong khoangr 94-97% (đối với nam giới) và 95-98% (đối với nữ giới)
Bước 4: Xác định nguồn lao động trong tương lai trên cơ sở nguồn
nhân lực ở bước ba. Có thể sử dụng phương pháp hệ số cố định hoặc có điều
chỉnh theo số lượng nguồn nhân lực. Cũng có thể tính số lượng nguồn lao
động bằng phương pháp loại trừ khỏi nguồn nhân lực bộ phận đang đi học,
đang tham gia lực lượng vũ trang hoặc làm các công việc đặc biệt khác và bộ
phận làm nội trợ gia đình. Về nguyên tắc các bộ phận này có thể dự báo được
bằng các phương pháp chung của dự báo.
Bước 5: Phân tích kết quả dự báo và điều chỉnh kết quả cho phù hợp
với những điều kiện và nhân tố mới trong kỳ dự báo. Cần chú ý là trong thực
tế nguồn lao động xã hội còn được bổ sung bởi lượng lao động ngoài độ tuổi
(trên hoặc dưới độ tuổi lao động theo quy định nhưng vẫn còn hoặc có khả
năng lao động).

Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH

PHẦN II
MÔ HÌNH DỰ BÁO

1. Quy mô dân số phân theo nhóm tuổi
Mô hình chung để dự báo theo phương pháp chuyển tuổi có dạng:
Ltxnn  Ltx . Pxt, x n

Trong đó:
Ltxnn : số dân sống ở nhóm n độ tuổi tính từ x+n có ở thời điểm dự báo t+n

Ltx : Số dân sống sau n năm của nhóm n độ tuổi tính từ tuổi x của kì dự báo

Pxt, x  n : Hệ số sống sau n năm của nhóm n độ tuổi tính từ tuổi x của kì dự báo.

0
1-4
5-9
10-14
15-17
18-19
20-24
25-29
30-34
35-39
40-44
45-49

Tổng số
1303,9
5965,5
9161,1
9131,8
5278,2
2940,2
6764,7
6474,1
6001,3
5551,7
4509,3
3105,4

Nam
676,3
3108,9
4744,8
4724,1
2695,5
1428,1
3282,9
3225,8
2984,9
2700,5
2144,3
1468,2

Đơn vị: Nghìn người
Nữ
627,6
2856,6
4416,3
4407,7
2582,7
1512,1
3481,8
3248,3
3016,4
2851,2
2365,0
1637,2
Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
50-54
2136,9
55-59
1804,2
60-64
1766,6
65-69
1681,9
70-74
1208,9
75-79
833,7
80-84
418.7
85+
289,8
Tổng
76327,9

965,3
1171,6
793,7
1010,5
775,8
990,8
750,8
931,1
504,2
704,7
313,6
520,1
143,5
275,2
87,3
202,5
37518,5
38809,4
Nguồn: quy mô dân số theo điều tra 1-4-1999 (Số liệu thống kê kinh tế xã hội 1975-2000)

2. Dân số tuổi lao động kỳ kế hoạch
Dựa vào bảng kết quả trên ta có dân số theo cuộc điều tra năm 1999
- Dân số nam trong tuổi lao động (18-60): 39287,8 nghìn người
- Dân số nữ trong tuổi lao động (18-55): 19283,6 nghìn người
3. Dự báo nguồn lao động năm 2010

Nhóm
tuổi

Năm 2000
Nam

Nữ

Hệ số

Hệ số

sống của

sống của

nam

nữ

Năm 2005
Nam

Nữ

15-17

5278,2

2695,5

1,469

1,470

18-19

2940,2

1428,1

1,471

1,470

7753,8

3962,4

20-24

6764,7

3282,9

1,184

1,185

4325

2099,3

25-29

6474,1

3225,8

1,155

1,154

8009,4

3890,2

30-34

6001,3

2984,9

1,182

1,162

7477,9

3722,5

35-39

5551,7

2700,5

1,193

1,168

7802,7

3468,5

40-44

4509,3

2144,3

1,332

1,285

6623,2

3154,1

45-49

3105,4

1468,2

1,467

1,516

6006,4

2755,4

Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
50-54

2136,9

965,3

55-59

1804,2

793,7

1,772

1,691

4555,6

2225,8

3786,6

Tổng

Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
Từ kết quả dự báo nguồn lao động năm 2005 ta dự báo nguồn lao động
năm 2010.
Nhóm
tuổi

Năm 2005
Nam

Nữ

Hệ số

Hệ số

sống của

sống của

nam

nữ

Năm 2010
Nam

Nữ

15-17

7543,5

4549,4

1,469

1,470

18-19

7753,8

3962,4

1,471

1,470

11081,4

6687,6

20-24

4325

2099,3

1,184

1,185

11405,8

5824,7

25-29

8009,4

3890,2

1,155

1,154

5120,8

2487,6

30-34

7477,9

3722,5

1,182

1,162

9250,8

4489,2

35-39

7802,7

3468,5

1,193

1,168

8838,8

4325,5

40-44

6623,2

3154,1

1,332

1,285

9308,6

4051,2

45-49

6006,4

2755,4

1,467

1,516

8822,1

4053

50-54

4555,6

2225,8

1,772

1,691

8811,3

4177,2

55-59

3786,6

Tổng

8072,5
80712,1

36096

Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
PHẦN III
ĐÁNH GIÁ TÍNH PHÙ HỢP CỦA DỰ BÁO

1. Đánh giá tính phù hợp của dự báo
- Về phương pháp lựa chọn: phương pháp dễ tính, cho ta biết được cơ cấu
nhóm tuổi lao động, số lao động nam và nữ
- Độ tin cậy tương đối cao
2. Áp dụng kết quả dự báo vào thực tiễn
2.1 Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội
a. Định hướng phát triển việc làm.
Giải quyết việc làm và ổn định việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp làp
nhiệm vụ cơ bản, búc xúc mà các ngành, các cấp phải đặc biệt quan tâm. phấn
đầu giải quyết việc làm và ổn định việc làm cho 7,5-8 triệu lao động trong 5
năm, bình quân1,5 triệu người /1 năm. Phấn đấu đến năm 2005 ở thành thị
giảm tỷ lệ thất nghiệp xuống còn 5-6%. Xuất khẩu lao động được xem là một
khâu quan trọng trong giải quyết việc làm và thu nhập.
Chuyển dịch cơ cấu lao động hàng năm tăng lao động cho sản xuất
công nghiệp xây dựng từ 16,7% năm 2001 lên 20-21% năm 2005.

ơ khu vực thành thị dự kiến trong 5 năm có thể thu hút và tạo việc làm
thêm khoảng 1,78 triệu người trong các nghành sản xuất công nghiệp ,xây
dựng và dịch vụ đưa tổng số lao động có việc làm ở thành thị vào khoảng 11
triệu người.
Khu vực nông thôn với việc chuyển đổi mạnh cơ cấu sản , mùa vụ, cây
trồng, vật nuôi,phát triển đa dạng nghành nghề trong các lĩnh vực thủ công
mỹ nghệ dich vụ, dự kiến có thể thu hút và tạo thêm việc làm cho 9 triệu lao
động. Đưa số lao động có việc làm ở nông thôn vào năm 2005 vào khoảng 28
triệu người.
Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
Tính đến năm 2005 ,tỷ lệ thời gian sử dụng lao động ở nông thôn vào
khoảng 80% tỷ lệ lao động chưa có việc làm ở thành thị chiếm khoảng 5,4%
số lao động trong độ tuổi.
b. Nâng cao trình độ người lao động
Cần nhanh chóng nâng cao trình độ văn hoá cho nguồn nhân lực, phấn
đấu phổ cập phổ thông trung học đối với những đối tượng và những vùng có
điều kiện nhằm tạo thuận lợi cho việc tiếp thu các kiến thức trong đào tạo
chuyên môn kỹ thuật cho người lao động.
Để có cơ cấu lao động hợp lý, một trongnhững biện pháp quan trọng là
thực hiện chính sách phân hàng học sinh sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở để
tạo ra cơ cẩu hợp lý. Theo kinh nghiệm của các nước phát triển, cứ 1 người có
trình độ đại học, cao đẳng cần có 4-5 người có trình độ trung học chuyên
nghiệp và 10 công nhân kỹ thuật.
Đào tạo chuyên môn kỹ thuật cho người lao động, đặc biệt là đào tạo,
bồi dưỡng nghề cho người lao động để tăng tỷ lệ được đào tạo thường được
tiến hành qua các biện pháp xã hội hoá đào tạo, đa dạng hoá hình thức đào
tạo, bồi dưỡng với nhiều thành phần kinh tế tham gia.
Các lao động mới bước vào tuổi lao động, lao động dôi dư, lao động trẻ
ở nông thôn cần được ưu tiên trong trang bị kiến thức kỹ thuật về công nghệ
mới liên quan dến trồng trọt, chăn nuôi, các ngành thủ công có điều kiện phát
triển ở địa phương cũng như các kiến thức cần thiết khác để cung cấp cho khu
công nghiệp mới, các doanh nghiệp vốn đầu tư nước ngoài.
Để tạo điều kiện thuận lợi cho công tác xuất khẩu lao động, có thể
thành lập bộ phận đào tạo, bồi dưỡng riêng các trung tâm dạy nghề hợp tác
với các trung tâm đào tạo trong nước và nước ngoài, để đào tạo, bồi dưỡng
người lao động đi làm có thời hạn ở nước ngoài.
Cùng với đẩy mạnh đào tạo lại các nguồn nhân lực với kiến thức về
chuyên môn, kỹ thuật cũng như kỹ năng thực hành cho nhu cầu trước mắt còn
Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
phải trang bị cho lao động kiến thức về ngoịa nhgữ, tin hoc, pháp luật nhằm
đáp ứng cho nhu cầu về hội nhập.
c. Tạo nhiều việc làm cho người lao động

- Khuyến khích mở rộng và phát triển các nghành nghề thu hút được
nhiều lao động.
Bởi đối với nước ta hiện nay tỷ lệ người thất nghiêp còn cao chính vì
thế cho lên cần khuyến khích các nghành nghề này để tạo thêm nhiều việc
lam mới cho người lao động.
- Phát triển mạnh mẽ kinh tế - xã hội ở khu vực nông nghiệp, nông thôn.
Đó là các biện pháp nhằm phát triển sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ
công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn, nhằm tạo nhiều việc làm, tăng thu nhập
khắc phục hiện tượng nâng dân do tình thời vụ của nông nghiệp, do diện tích
canh tác thấp, năng suất thấp. Nếu thực hiện tốt các biện pháp có liên quan
trước hết là yếu rố tiêu thụ sản phẩm và giống cây con, đào tạo nghề cho
người lao động… ở nông thốn sẽ có cơ cấu kinh tế thay đổi, tăng đáng kể giá
trị sản lượng nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại,
dịch vụ, nâng đời sống vật chất cho người lao động.
Cùng với biện pháp phát triển kinh tế là biện pháp phát triển xã hội
như: y tế, văn hoá, giáo dục, vệ sinh môi trường, sử dụng nguồn nước sạch và
sản xuất theo yêu cầu an toàn vệ sinh thực phẩm.cũng sẽ thu hút nhiều lao
động góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, ổn định xã hội, giảm gia tăng
dân số và nguồn lao động, giảm hiện tượng dân nông nghiệp, nông thôn ra
thành phố, khu công nghiệp tìm việc làm một cách tự phát.
- Huy động các thành phần kinh tế phát triển mạnh mẽ ở thành thị.
Với xu thế của mình, các doanh nghiệp Nhà nước sẽ phát triển theo
chiều rộng và chiều sâu, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh , phát huy lại
thế cạnh tranh sử dụng nhiều lao động có khả năng chiếm lĩnh thị trường

Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
trong nước về xuất khẩu của các ngành công nghiệp, xây dựng, giao thông,
dịch vụ, du lịch
Kinh tế tư nhân và các thành phần kinh tế khác cơ sự giúp đỡ và quản
lý của Nhà nước, căn cớ vào nhu cầu sản xuất, tiêu dùng tại chỗ và xuất khẩu,
với khả năng về vốn, trình độ quản lý và kỹ thuật có thể phát triển các doanh
nghiệp vừa và thuốc các ngành công nghiệp, dịch vụ, du lịch, văn hoá, giáo
dục, y tế.
2.2. Các chính sách về dân số
Thứ nhất, giảm mức sinh, đặc biệt hạn chế tỷ lệ sinh con thứ ba trong
những năm gần đây
Thứ hai, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khoẻ sinh sản, bảo vệ bà
mẹ trẻ em
Thứ ba, thực hiện tốt việc tuyên truyền kế hoạch hoá gia đình, đặc biệt
hạn chế tỷ lệ nạo phá thai nhất là tuổi vị thành niên
Thứ tư, nâng cao chất lượng dân số và nguồn nhân lực

Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH

KẾT LUẬN
Vai trò lao động là cực kỳ quan trọng trong phát triển kinh tế. Vấn đề ở
đây là muốn phát huy vai trò của lao động cần phải giải quyết việc làm nâng
cao chất lượng lao động là một bộ phận quan trọng của phát triển nguồm nhân
lực, đáp ứnga yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội của mỗi quốc gia. Điều này có
ý nghĩa hơn khi toàn nhân loại đang chuẩn bị bước vào thiên niên kỷ mới với
lực lượng khoa học phát triển, chưa thấy trong lịch sử loài người. Việc dự báo
được nguồn nhân lực trong tương lai sẽ cho phép xây dựng các kế hoạch phát
triển kinh tế cho xã hội một cách đúng mức. Trong bối cảnh hiện nay cần phải
phát huy vai trò lao động, phải có chiến lược giải quyết việc làm, đáp ứng nhu
cầu công nghiệp hoá- hiện đại hoá đất nước, góp phần đưa nước ta có một vị
thế mới, lợi thế mới trên trường quốc tế, trong thế kỷ mới.

Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.Giáo trình kinh tế phát triển
2. Giáo trình dự báo phát triển kinh tế xã hội
3. Giáo trình kinh tế lao động
4. Văn kiện ĐH Đại biểu toàn lần thứ IX
5. Tạp chí kinh tế phát triển
6. Tạp chí lao động và xã hội
7. Tạp chí thị trường lao động
8. Niên giám thống kê

Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU ................................................................................................. 1
PHẦN I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI .................................................... 2
I. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của nguồn lao động Việt Nam . 2
1.

Một số khái niệm cơ bản................................................................. 2

2. Đặc điểm của nguồn lao động ở Việt Nam hiện nay.......................... 2
3. Khái quát về thực trạng nguồn lao động Việt Nam (1996-2003) ..... 4
4. Cơ sở lý luận và thực tiễn của dự báo: ............................................. 11
5. Phương pháp dự báo: ........................................................................ 12
PHẦN II: MÔ HÌNH DỰ BÁO.................................................................... 14
1. Quy mô dân số phân theo nhóm tuổi .................................................. 14
2. Dân số tuổi lao động kỳ kế hoạch ........................................................ 15
3. Dự báo nguồn lao động năm 2010 ....................................................... 15
PHẦN III: ĐÁNH GIÁ TÍNH PHÙ HỢP CỦA DỰ BÁO ........................... 18
1. Đánh giá tính phù hợp của dự báo ...................................................... 18
2. Áp dụng kết quả dự báo vào thực tiễn ................................................ 18
2.1 Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội .................................................. 18
2.2. Các chính sách về dân số ................................................................ 21
KẾT LUẬN .................................................................................................... 22
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 23

Thuviennet.vn


hocthuat.vn –Tài liệu online miễn phí
Đề án Dự báo Phát triển KTXH
7. Tạp chí thị trường lao động ......................................................................... 23

Thuviennet.vn


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×